Kan meditatie je biologische klok vertragen?

Geen van de beschikbare studies laat zien dat meditatie de biologische klok direct vertraagt. Het meest robuuste bewijs komt uit een gerandomiseerde studie bij 585 ouderen (65-84 jaar) met geheugenklachten: 18 maanden dagelijks mediteren verbeterde het geheugen noch de denkvaardigheid, en ook het hersenvolume en de dikte van de hersenschors veranderden niet.

Kleinschalige pilotonderzoeken bij ouderen wijzen op enige verbetering van aandachtscontrole en emotieregulatie, maar grotere goed opgezette studies om dit te bevestigen bestaan nog niet. Aan het idee dat meditatie cognitieve reserve opbouwt, ontbreekt elk direct bewijs: een systematische review naar leefstijlfactoren en cognitieve reserve vond geen enkele studie die meditatie specifiek onderzocht.

Yoga, dat meditatie combineert met beweging en ademhaling, laat in reviewstudies gunstige signalen zien voor oxidatieve stress en ontsteking. De bewijskracht is echter beperkt: de methoden wisselen sterk en er zijn nauwelijks vergelijkingen met andere vormen van beweging. Of het de meditatie was of de lichamelijke activiteit die het verschil maakte, valt niet te zeggen.

Een intensief leefstijlprogramma, met naast meditatie ook sport, plantaardig dieet en sociale steun, liet bij 51 mensen met vroege Alzheimer verbetering in cognitie en een gunstiger eiwitprofiel in het bloed zien. Maar dit was een kleine fase-2-studie, en het aandeel van meditatie daarin is onbekend. Dit resultaat kun je niet vertalen naar meditatie alleen.

Op het idee dat hersenpatronen van mensen die lang mediteren structureel anders zijn, is exploratief onderzoek gedaan. Dat is biologisch interessant, maar zegt nog niets over of je daadwerkelijk langzamer veroudert.