Wat is AMPK en hoe activeer je het (via vasten of beweging)?
Bewegen is de meest solide manier om AMPK te activeren. Vasten heeft in de spier zelf verrassend weinig meetbaar effect, en een ketogeen dieet verlaagt AMPK in de spier zelfs.
AMPK is een energiesensor die in bijna elke cel zit. Zodra een cel te weinig energie heeft, schakelt AMPK razendsnel meer dan honderd processen bij: suiker- en vetverwerking wordt aangepast en het celreinigingsproces (autophagie) komt op gang. Kort gezegd: AMPK maakt de cel efficiënter als het schaars is.
Bewegen is de best bewezen manier om AMPK te activeren. Inspanning zorgt direct voor een energietekort in de spiercel, en dat zet AMPK meteen aan. Daarnaast komen bij beweging signaalstoffen vrij die AMPK ook in andere weefsels activeren. Dierproeven laten zien dat AMPK in de bloedvatwand vaatschade kan voorkomen, maar of dat ook bij mensen zo werkt, is nog onduidelijk.
Vasten werkt minder sterk dan veel mensen denken. Via hormonen als glucagon en adrenaline kan AMPK in meerdere weefsels omhooggaan. Maar zeven dagen vasten had géén meetbaar effect op AMPK-activiteit in de menselijke spier zelf (PMID ...). Intermitterend vasten beschermde bloedvaten van muizen via AMPK, maar die resultaten zijn nog niet bij mensen bevestigd.
Een ketogeen dieet verlaagde de AMPK-niveaus in de skeletspier juist, bleek uit een gerandomiseerde studie van twaalf weken bij gezonde mensen. Keto verschilt wat AMPK betreft dus wezenlijk van bewegen of kort vasten, ook al wordt dat in populaire media zelden zo gezegd.
De praktische waarde van AMPK zit onder andere in bloedsuikerregulatie. AMPK stuurt glucosetransporters naar het oppervlak van spiercellen, zodat je bloed glucose beter opneemt. Het remt ook de aanmaak van glucose door de lever, precies het mechanisme waarmee metformine (een veelgebruikt diabetesmedicijn) werkt. Beweging doet dit betrouwbaar; de effecten van vasten op de spier zijn bij mensen veel minder goed gedocumenteerd.
Gebaseerd op meerdere studies bij mensen, waaronder een gerandomiseerde studie met ketogeen dieet en een vaststudie in spieren, aangevuld met dierproeven bij muizen en reviewartikelen. Het basismechanisme van AMPK is stevig onderbouwd; voor specifieke interventies zoals vasten in spieren of een ketogeen dieet is het bewijs matig en soms verrassend tegenstrijdig.