Wat doet chronisch stress met je gewicht op de lange termijn?

Chronische stress maakt het voor de meeste mensen moeilijker om op gewicht te blijven, maar het effect is niet voor iedereen gelijk. Sommige mensen eten meer onder stress, anderen juist minder. Wie normaal gesproken al streng op zijn eetpatroon let, is extra vatbaar voor overeten zodra stress toeslaat.

Een van de meest concrete effecten: stress vergroot de voorkeur voor vet- en suikerrijk voedsel. Dit is zowel bij mensen als in dieronderzoek gezien. Tegelijkertijd past chronische stress het beloningssysteem in de hersenen aan, waardoor de drang naar zulk calorierijk voedsel verder versterkt kan worden en eten soms compulsief wordt.

De stresshormonen spelen hier een centrale rol. Bij langdurige stress blijft cortisol structureel verhoogd. Dit hormoon is nuttig in acute situaties, maar bij chronische blootstelling hangt een hoog cortisolniveau samen met vetopslag (met name rond de buik), verhoogde bloedsuiker en een hoger risico op het metabool syndroom en hart- en vaatziekten.

Of stress op de lange termijn ook tot daadwerkelijke gewichtstoename leidt, is minder zwart-wit. Studies bij mensen suggereren een verband, maar het effect lijkt sterker bij mannen dan bij vrouwen. Interessant is ook het omgekeerde: meer stress bij de start van een afvalprogramma hing samen met minder resultaat. Vrouwen met de minste stress verloren gemiddeld 5,2 kg; vrouwen met de meeste stress slechts 3,0 kg in zes maanden.

Werkgerelateerde druk (hoge taakeisen, weinig autonomie) leidt overigens niet automatisch tot een hoger lichaamsgewicht. Studies hiernaar vonden nauwelijks een verband, en wat er gevonden werd, verdween als onderzoekers rekening hielden met opleidingsniveau. De relatie tussen stress en gewicht werkt ook de andere kant op: overgewicht zelf kan stress en psychische klachten verergeren, wat een zichzelf versterkende cirkel kan worden.