Is jojo-en, steeds aankomen en afvallen, slecht voor me?

Jojo-en heeft een concreet biologisch nadeel: vetcellen lijken een soort geheugen op te bouwen van eerdere periodes met overgewicht. Dit geheugen zit in de manier waarop genen in vetweefsel aan- of uitstaan, zonder dat het DNA zelf verandert. In muizen leidde dit ertoe dat dieren die eerder te zwaar waren geweest, aanzienlijk sneller weer aankwamen zodra ze opnieuw slecht aten, vergeleken met muizen zonder die voorgeschiedenis. Of dit exact zo werkt bij mensen is nog niet aangetoond, maar het mechanisme is biologisch aannemelijk.

Daar komt bij dat diëten zelf het rustmetabolisme verlaagt: het aantal calorieën dat je lichaam in rust verbrandt, daalt. Dat maakt het moeilijker om na het dieet op gewicht te blijven. Die combinatie, een lager metabolisme én gevoeliger vetweefsel, legt de basis voor het klassieke jojo-patroon.

Grote bevolkingsstudies zien een verband tussen sterk wisselend gewicht en een hoger risico op hart- en vaatziekten en sterfte. Maar hier zit een serieuze adder onder het gras: studies onderscheiden zelden bewust diëten van onbedoeld gewichtsverlies door ziekte. Ongewenst afvallen door een onderliggende aandoening verklaart een deel van die hogere sterfte. Dit zijn dus verbanden, geen bewezen oorzaak-gevolg.

Twee veelgehoorde angsten blijken minder goed onderbouwd. Dat jojo-en blijvend spiermassa wegvreet, wordt in de beschikbare studies niet bevestigd: bij zwaarlijvige Britse vrouwen die meerdere rondes van een zeer caloriearm dieet volgden, was er geen aantoonbaar permanent spierverlies. En voor de lever geldt dat in muizenonderzoek jojo-diëten minder leverontsteking gaf dan doorlopend slecht eten, al gaat dat dieronderzoek niet rechtstreeks op mensen.

Psychologisch is het beeld minder rooskleurig: jojo-diëters melden vaker ontevredenheid over hun lichaam, lager zelfvertrouwen en een hogere kans op eetbuien. Dat zijn observationele verbanden, maar ze zijn consistent. Tot slot: een officieel Amerikaans expertpanel concludeerde dat de bewezen nadelen van jojo-diëten niet zwaar genoeg zijn om mensen met ernstig overgewicht te adviseren helemaal te stoppen met afvalpogingen. De voordelen van ook maar matig gewichtsverlies wegen voor die groep zwaarder.