Het onderzoek suggereert dat jojo-en op meerdere vlakken nadelig is: vetcellen ontwikkelen een biologisch geheugen waardoor gewicht sneller terugkomt, het rustmetabolisme daalt, en er zijn verbanden met psychologische klachten en hogere sterftekans door hart- en vaatziekten. Het bewijs steunt op dieronderzoek en observationele studies bij mensen, dus er is nog geen sluitend klinisch bewijs. Praktisch gezien is een duurzame, geleidelijke aanpak beter dan herhaaldelijk streng diëten en terugvallen, al is niet afvallen bij overgewicht ook geen goed alternatief.
Vetcellen hebben een soort biologisch geheugen. Onderzoek bij muizen, met bevestiging in menselijk vetweefsel, laat zien dat vetcellen na gewichtsverlies stabiele chemische veranderingen behouden die ze gevoeliger maken voor een ongezonde reactie wanneer je opnieuw vet eet. Muizen met dit zogenoemde 'obesitas-geheugen' kwamen na het hervatten van een vetrijk dieet sneller weer aan dan muizen zonder die voorgeschiedenis1. Of en hoe sterk dit effect bij mensen optreedt, is nog niet precies gekwantificeerd.
Diëten verlaagt ook je rustmetabolisme, dus de hoeveelheid energie die je lichaam in rust verbrandt. Dat maakt het makkelijker om na het stoppen met een dieet gewicht terug te komen2. Beide mechanismen samen, het biologisch geheugen in vetcellen en een trager metabolisme, kunnen verklaren waarom elke volgende jojo-ronde soms moeilijker voelt.
Oudere onderzoeken vonden geen consistent bewijs dat eerdere afvalpogingen latere pogingen structureel moeilijker maken of dat spiermassa onevenredig verloren gaat bij herhaald jojo-en3,4. De verhouding tussen vetmassa en spiermassa verandert door jojo-diëten niet wezenlijk anders dan bij eenmalig gewichtsverlies. Dit is een vaker gehoorde zorg die op basis van het huidige onderzoek niet wordt bevestigd.
Wat wél epidemiologisch is aangetoond, zijn verbanden tussen grote gewichtsschommelingen en een verhoogde kans op sterfte door hart- en vaatziekten en door alle oorzaken samen3. Belangrijk voorbehoud: dit zijn associaties. Het is niet bewezen dat de schommelingen zelf de oorzaak zijn; mensen met meer gewichtsschommelingen kunnen al kwetsbaarder zijn om andere redenen.
Jojo-en heeft ook een psychologische kant. Herhaaldelijk aankomen en afvallen hangt samen met meer kans op eetbuien, ontevredenheid over het leven en een lager zelfvertrouwen over het uiterlijk3,5. Dit verband is statistisch significant aangetoond, al zegt dat nog niets over de oorzaak-gevolgrelatie.
Tot slot een genuanceerd punt over de lever. In muisonderzoek bleek herhaald gewichtscyclen beter voor de lever dan helemaal niet afvallen: ontstekingen namen duidelijk af vergeleken met continu ongezond eten6. Er was wel een lichte toename van een specifieke vorm van levervetstapeling. Dit is alleen onderzocht in dieren en zegt niets over langetermijngevolgen bij mensen, maar het laat zien dat jojo-en niet in alle opzichten schadelijker is dan blijven zitten op overgewicht.
De claims zijn gebaseerd op een combinatie van muisstudies, epidemiologisch observationeel onderzoek en deels humaan weefselonderzoek. Er zijn geen grote gerandomiseerde trials beschikbaar over langetermijngevolgen van jojo-diëten bij mensen. De epigenetische bevindingen (PMID 39558077) zijn deels in menselijk vetweefsel bevestigd maar niet in een interventiestudie. Sterftecijfers (PMID 8002684) zijn associatief.