Waarom beschermen sommige mensen na een vaccinatie beter dan anderen?
Hoe goed jij reageert op een vaccin hangt af van je genetische aanleg, leeftijd, de conditie van je immuunsysteem en eventuele medicijnen of ziekten. Gebruik je immuunonderdrukkende medicatie zoals rituximab, bespreek dan met je arts of extra maatregelen nodig zijn.
Genetische aanleg is de belangrijkste verklaring voor de variatie in hoe goed mensen reageren op vaccins. Het zogenoemde HLA-systeem, de set eiwitten waarmee je lichaam vaccinstoffen herkent en aan het immuunsysteem presenteert, verschilt van persoon tot persoon. Bepaalde varianten van dit systeem hangen samen met een zwakkere reactie. Dat maakt sommige mensen van nature minder goed te beschermen via vaccinatie, ongeacht het vaccin dat wordt gebruikt.
De toestand van je immuunsysteem vlak vóór vaccinatie speelt ook mee. Onderzoek naar het BCG-vaccin liet zien dat mensen met een relatief rustig immuunsysteem er meer baat bij hadden dan mensen bij wie het systeem al actief was. Genetische en omgevingsinvloeden op hoe genen aan- of uitstaan voorspelden dat verschil. Universeel beter worden van een vaccin is dus niet vanzelfsprekend: de startsituatie telt.
Leeftijd is een derde factor. Ouderen reageren gemiddeld minder sterk op vaccins dan jongere volwassenen, én ze verschillen onderling veel meer van elkaar. Dat maakt het moeilijker om standaardadviezen te geven: groepsgemiddelden maskeren dat de een op hoge leeftijd nog prima reageert en de ander nauwelijks.
Bepaalde ziekten en medicijnen remmen de vaccinrespons sterk af. Mensen met multiple sclerose die rituximab of fingolimod gebruiken, maakten na COVID-19-vaccinatie veel minder antistoffen aan dan MS-patiënten op andere medicatie. Ook coeliakie hangt samen met een slechtere antistofrespons op het hepatitis B-vaccin, terwijl de reactie op andere vaccins bij kinderen met deze aandoening grotendeels vergelijkbaar blijft met die van gezonde kinderen. COPD leidt eveneens tot een minder betrouwbare griepvaccin-werking, al is het bewijs daarvoor beperkter.
Aan de positieve kant: wie eerder COVID-19 doormaakte en daarna gevaccineerd werd, reageerde sterker dan iemand die alleen gevaccineerd was. Die zogeheten hybride immuniteit leverde hogere antistoffen en sterkere T-celreacties op. Vaccins met adjuvantia, stoffen die het immuunsysteem extra activeren, kunnen de reactie bij mensen met een minder goede aanleg ook versterken, al blijven de individuele verschillen bestaan.
Alle claims zijn gebaseerd op PMID's 28566880, 38198850, 23953808, 38898409, 35710573, 26378476, 37673427 en 30043342. De meeste studies zijn observationeel of kleinschalig; causale verbanden zijn voor genetica en medicijnen het sterkst onderbouwd. Voor COPD is het bewijs het dunst.
Welke vaccinaties horen bij gezond ouder worden?
Voor gezond ouder worden zijn het griepvaccin (hoge dosis), het pneumokokkenvaccin, het gordelroosvaccin en het RSV-vaccin goed onderbouwd voor 60-plussers; bespreek welke je nog mist met je huisarts of apotheker.
Helpt vaker buiten zijn je immuunsysteem op oudere leeftijd?
Vaker buiten zijn kan je immuunsysteem op oudere leeftijd ondersteunen, vooral via betere vitamine D-aanmaak, maar of dat echt tot minder ziekte leidt is nog niet hard aangetoond. Hoe vuil de buitenlucht is, speelt ook mee: bij ernstige luchtvervuiling kan buiten zijn juist nadelig uitpakken.
Kun je je immuunsysteem versterken met meer vezels?
Meer vezels eten heeft een duidelijk biologisch mechanisme, maar leidt bij gezonde mensen niet automatisch tot een meetbaar sterker immuunsysteem. Gefermenteerd voedsel lijkt betrouwbaarder te werken voor je darmflora; probiotica-supplementen zijn bij immuuntherapie zelfs riskant.
Helpt bewegen je immuunsysteem op latere leeftijd?
Regelmatig en gematigd bewegen helpt je immuunsysteem door sluimerende ontsteking te verminderen. Plotseling zwaar trainen zonder opbouw kan je weerstand juist tijdelijk verlagen.
Waarom worden ouderen sneller ernstig ziek van een infectie?
Ouder worden verzwakt het afweersysteem op meerdere manieren tegelijk, wat infecties gevaarlijker maakt. Houd vaccins up-to-date en bespreek voedingstekorten met je arts, want die versterken de kwetsbaarheid extra.
Helpt genoeg eiwit eten mijn afweer op latere leeftijd?
Genoeg eiwit eten helpt je afweer op latere leeftijd. Mik op minimaal 1,0–1,2 gram per kilo lichaamsgewicht per dag, verspreid over je maaltijden, en haal dat liever uit gewone voeding dan uit supplementen.