Welke vaccinaties horen bij gezond ouder worden?
Voor gezond ouder worden zijn het griepvaccin (hoge dosis), het pneumokokkenvaccin, het gordelroosvaccin en het RSV-vaccin goed onderbouwd voor 60-plussers; bespreek welke je nog mist met je huisarts of apotheker.
Vier vaccins hebben de beste onderbouwing voor mensen van 60 jaar en ouder. Het griepvaccin staat bovenaan: influenza is de infectieziekte met de meeste sterfte in deze leeftijdsgroep. Voor ouderen werkt een hogere dosis beter dan het standaardvaccin, omdat het immuunsysteem met de jaren minder krachtig reageert. Toch haalt Duitsland de WHO-doelstelling van 75% vaccinatiegraad bij ouderen niet. Dat geldt ook voor andere landen.
Het pneumokokkenvaccin beschermt tegen bacteriën die zware longontstekingen en bloedvergiftiging kunnen veroorzaken. Het gordelroosvaccin voorkomt gordelroos en de soms maandenlange zenuwpijn die erop kan volgen. Beide vaccins worden aanbevolen, maar veel ouderen laten ze schieten omdat ze zich gezond voelen en het risico onderschatten. Onderzoek in Noord-Dakota laat zien dat ouderen het gordelroosvaccin vaker weigeren dan andere vaccins.
RSV (het luchtwegvirus dat ook bij baby's bekendstaat) is ook gevaarlijk voor ouderen. Twee vaccins zijn hiervoor in 2023 goedgekeurd in de VS. Uit een samenvatting van meerdere studies bleek bescherming van ruim 78% tegen RSV-longinfectie en 87% tegen ernstige gevallen, zonder noemenswaardig meer bijwerkingen dan bij een placebo. Artsen adviseren dit vaccin in overleg, zeker voor 65-plussers; voor de groep 60-64 is de kosteneffectiviteit minder zeker.
De Tdap-boosterprik (tetanus, difterie én kinkhoest in één) is ook relevant. Kinkhoest komt steeds vaker voor bij volwassenen en ouderen, omdat de bescherming van eerdere vaccinaties na verloop van tijd afneemt. Bij ouderen met onderliggende aandoeningen kan kinkhoest ernstig verlopen. De onderbouwing voor de boosterprik bij ouderen is wel minder sterk dan voor de andere vaccins; de studies hierover zijn beperkter van opzet. Meerdere auteurs van het betrokken artikel hebben financiële banden met een vaccinfabrikant, wat het verstandig maakt om dit gegeven mee te wegen.
Praktisch voordeel: meerdere vaccins tegelijk laten zetten is veilig en bespaart ziekenhuisbezoeken. Bij kinderen is dit al jarenlang standaard; bij volwassenen wordt het nog te weinig gedaan. Laagdrempelige plekken zoals apotheken kunnen helpen om de vaccinatiegraad te verhogen.
Alle claims zijn gebaseerd op richtlijnen, een meta-analyse (RSV) en observationeel/beschrijvend onderzoek. Voor RSV is er een meta-analyse met kwantitatieve effectgrootten. Voor influenza, pneumokokken en gordelroos zijn aanbevelingen gebaseerd op richtlijnen en beschrijvende studies zonder exacte effectgroottes in de aangeleverde abstracts. Voor Tdap is het bewijs bij ouderen beperkt en zijn er potentiële belangenconflicten bij auteurs.
Verzwakt je immuunsysteem echt als je ouder wordt, en kun je daar iets aan doen?
Je immuunsysteem verzwakt aantoonbaar met de leeftijd, maar gezond eten en bewegen kunnen de sluimerende ontsteking die daarbij hoort verminderen. Voor medicijnen tegen verouderde cellen is het nog te vroeg om op te vertrouwen.
Helpt vaker buiten zijn je immuunsysteem op oudere leeftijd?
Vaker buiten zijn kan je immuunsysteem op oudere leeftijd ondersteunen, vooral via betere vitamine D-aanmaak, maar of dat echt tot minder ziekte leidt is nog niet hard aangetoond. Hoe vuil de buitenlucht is, speelt ook mee: bij ernstige luchtvervuiling kan buiten zijn juist nadelig uitpakken.
Kun je de veroudering van je immuunsysteem afremmen?
Je kunt de gevolgen van een verouderd immuunsysteem deels beperken, vooral met slimmer ontworpen vaccins zoals adjuvant-versterkte griepvaccins en mogelijk het gordelroosvaccin. Of je de veroudering zelf kunt afremmen, is nog een open vraag.
Verzwakt je afweer echt naarmate je ouder wordt?
Je afweer verzwakt inderdaad naarmate je ouder wordt, maar hoe snel dat gaat verschilt sterk per persoon. Leefstijlfactoren spelen daarin een rol, al is nog weinig bewezen voor mensen specifiek.
Waarom zijn ouderen vatbaarder voor griep?
Ouderen zijn vatbaarder voor griep doordat hun immuunsysteem met de jaren minder goed werkt, waardoor ze zowel vaker ernstig ziek worden als minder bescherming opbouwen via vaccinatie. Vaccineren blijft desondanks zinvol, al is de bescherming bij ouderen kleiner dan bij jongere mensen.
Helpt bewegen je immuunsysteem op latere leeftijd?
Regelmatig en gematigd bewegen helpt je immuunsysteem door sluimerende ontsteking te verminderen. Plotseling zwaar trainen zonder opbouw kan je weerstand juist tijdelijk verlagen.