Welke vaccinaties horen bij gezond ouder worden?
Jaarlijkse griepvaccinatie, het RSV-vaccin (vanaf 60 jaar, eerder bij risicofactoren), een kinkhoestbooster en gordelroospreventie zijn de best onderbouwde keuzes voor gezond ouder worden. Die vaccins kun je gewoon in één bezoek combineren.
Jaarlijkse griepvaccinatie is de kern van preventieve vaccinatie op latere leeftijd. De Duitse vaccinatiecommissie STIKO beveelt voor iedereen van 60 jaar en ouder een speciaal hoge-dosis griepvaccin aan. Griep veroorzaakt van alle infectieziekten de meeste sterfte in de bevolking, en ouderen zijn extra kwetsbaar doordat het immuunsysteem met de leeftijd minder goed werkt. Toch haalt geen enkel westers land de WHO-doelstelling van 75% vaccinatiegraad bij ouderen1.
RSV-vaccinatie is een relatief nieuwe maar goed onderbouwde aanvulling. RSV is een luchtwegvirus dat bij ouderen ernstige longinfecties en ziekenhuisopnames veroorzaakt. Uit een meta-analyse blijkt dat RSV-vaccins de kans op een luchtweginfectie bij ouderen met ongeveer 78% verlagen en de kans op ernstige ziekte met ruim 86%, zonder significant meer ernstige bijwerkingen dan placebo. Het bewijs wordt als 'matig' beoordeeld2. Meerdere Portugese beroepsverenigingen bevelen het vaccin aan vanaf 60 jaar, en al vanaf 50 jaar bij risicogroepen zoals mensen met COPD, hartfalen, diabetes, nieraandoeningen of kwetsbaarheid. Bij schaarste gaat prioriteit naar 75-plussers en 50-plussers met risicofactoren3.
Of RSV-vaccinatie ook maatschappelijk de kosten waard is, hangt sterk af van leeftijd. Beslisanalytisch onderzoek schat de kosten per gewonnen gezond levensjaar op circa 147.000 tot 386.000 dollar, afhankelijk van leeftijd en type vaccin. Voor 65-plussers liggen die kosten aanzienlijk lager (circa 147.000 tot 162.000 dollar) dan voor 60-64-jarigen (circa 331.000 tot 386.000 dollar). Een belangrijke onzekerheid blijft hoe lang de bescherming duurt, want langetermijngegevens ontbreken nog4.
Een kinkhoestbooster verdient ook aandacht. Immuniteit na eerdere vaccinaties slijt met de jaren. Bij ouderen wordt kinkhoest vaak niet herkend, omdat de klachten atypisch of milder zijn. Bij mensen met chronische aandoeningen kan de ziekte alsnog ernstig verlopen. Specifiek bewijs voor de effectiviteit van de boosterdosis bij ouderen is beperkt, maar het bewaken van de vaccinatiegraad bij risicogroepen en het herkennen van de ziekte worden aangeraden5.
Meerdere vaccins tegelijk geven tijdens één bezoek is veilig en verhoogt de vaccinatiegraad. Voor ouderen wordt een jaarlijkse combinatie van griep-, pneumokokken- en gordelroosvaccinatie aanbevolen; het RSV-vaccin kan daar ook bij. Bij kinderen en reizigers is die aanpak al gewoon, maar bij volwassenen wordt hij nog te weinig gebruikt. Let op: meerdere auteurs van de studie hierover hebben banden met vaccinfabrikant GSK, wat meespeelt bij het wegen van die conclusies6.
Het bewijs is gebaseerd op één meta-analyse (RSV), aanbevelingen van nationale en regionale vaccinatiecommissies, één beslisanalytisch model en één narratieve review. Er zijn geen overkoepelende reviews gebruikt. Enkele auteurs hebben industriebanden (GSK). Exacte deelnemersaantallen zijn niet vermeld in de samenvattingen van de studies.