Welke vaccinaties horen bij gezond ouder worden?
Voor gezond ouder worden zijn het griepvaccin (hoge dosis), het pneumokokkenvaccin, het gordelroosvaccin en het RSV-vaccin goed onderbouwd voor 60-plussers; bespreek welke je nog mist met je huisarts of apotheker.
Vier vaccins hebben de beste onderbouwing voor mensen van 60 jaar en ouder. Het griepvaccin staat bovenaan: influenza is de infectieziekte met de meeste sterfte in deze leeftijdsgroep. Voor ouderen werkt een hogere dosis beter dan het standaardvaccin, omdat het immuunsysteem met de jaren minder krachtig reageert. Toch haalt Duitsland de WHO-doelstelling van 75% vaccinatiegraad bij ouderen niet. Dat geldt ook voor andere landen.
Het pneumokokkenvaccin beschermt tegen bacteriën die zware longontstekingen en bloedvergiftiging kunnen veroorzaken. Het gordelroosvaccin voorkomt gordelroos en de soms maandenlange zenuwpijn die erop kan volgen. Beide vaccins worden aanbevolen, maar veel ouderen laten ze schieten omdat ze zich gezond voelen en het risico onderschatten. Onderzoek in Noord-Dakota laat zien dat ouderen het gordelroosvaccin vaker weigeren dan andere vaccins.
RSV (het luchtwegvirus dat ook bij baby's bekendstaat) is ook gevaarlijk voor ouderen. Twee vaccins zijn hiervoor in 2023 goedgekeurd in de VS. Uit een samenvatting van meerdere studies bleek bescherming van ruim 78% tegen RSV-longinfectie en 87% tegen ernstige gevallen, zonder noemenswaardig meer bijwerkingen dan bij een placebo. Artsen adviseren dit vaccin in overleg, zeker voor 65-plussers; voor de groep 60-64 is de kosteneffectiviteit minder zeker.
De Tdap-boosterprik (tetanus, difterie én kinkhoest in één) is ook relevant. Kinkhoest komt steeds vaker voor bij volwassenen en ouderen, omdat de bescherming van eerdere vaccinaties na verloop van tijd afneemt. Bij ouderen met onderliggende aandoeningen kan kinkhoest ernstig verlopen. De onderbouwing voor de boosterprik bij ouderen is wel minder sterk dan voor de andere vaccins; de studies hierover zijn beperkter van opzet. Meerdere auteurs van het betrokken artikel hebben financiële banden met een vaccinfabrikant, wat het verstandig maakt om dit gegeven mee te wegen.
Praktisch voordeel: meerdere vaccins tegelijk laten zetten is veilig en bespaart ziekenhuisbezoeken. Bij kinderen is dit al jarenlang standaard; bij volwassenen wordt het nog te weinig gedaan. Laagdrempelige plekken zoals apotheken kunnen helpen om de vaccinatiegraad te verhogen.
Alle claims zijn gebaseerd op richtlijnen, een meta-analyse (RSV) en observationeel/beschrijvend onderzoek. Voor RSV is er een meta-analyse met kwantitatieve effectgrootten. Voor influenza, pneumokokken en gordelroos zijn aanbevelingen gebaseerd op richtlijnen en beschrijvende studies zonder exacte effectgroottes in de aangeleverde abstracts. Voor Tdap is het bewijs bij ouderen beperkt en zijn er potentiële belangenconflicten bij auteurs.
Wat betekent veroudering van je immuunsysteem voor je gezondheid?
Je immuunsysteem veroudert meetbaar: het reageert minder goed op nieuwe bedreigingen en houdt een sluimerende ontsteking aan die samenhangt met hart- en vaatziekten, dementie en kanker. Een actieve leefstijl is de meest onderbouwde manier om dat proces te vertragen.
Verzwakt je immuunsysteem als je ouder wordt?
Je immuunsysteem verzwakt aantoonbaar met de leeftijd, maar gezond eten en bewegen kunnen de sluimerende ontsteking die daarbij hoort verminderen. Voor medicijnen tegen verouderde cellen is het nog te vroeg om op te vertrouwen.
Helpt vaker buiten zijn je immuunsysteem op oudere leeftijd?
Vaker buiten zijn kan je immuunsysteem op oudere leeftijd ondersteunen, vooral via betere vitamine D-aanmaak, maar of dat echt tot minder ziekte leidt is nog niet hard aangetoond. Hoe vuil de buitenlucht is, speelt ook mee: bij ernstige luchtvervuiling kan buiten zijn juist nadelig uitpakken.
Kun je de veroudering van je immuunsysteem afremmen?
Het immuunsysteem veroudert aantoonbaar, en er zijn veelbelovende sporen om dat proces te vertragen, maar geen enkele aanpak is bij mensen bewezen veilig en effectief. Minder bewerkt voedsel is de enige stap die je nu al concreet kunt zetten; de rest vraagt om meer onderzoek bij mensen voor je er conclusies aan mag hangen.
Verzwakt je afweer echt naarmate je ouder wordt?
Je afweer verzwakt aantoonbaar met het ouder worden, maar vaccinaties blijven zinvol en goede voeding kan verder verlies beperken.
Waarom zijn ouderen vatbaarder voor griep?
Ouderen zijn vatbaarder voor griep door een combinatie van een verouderd immuunsysteem, chronische ziekten en laaggradige achtergrondontsteking. Vraag bij je arts of apotheker of je als 65-plusser een hoog-dosis griepvaccin kunt krijgen, want dat biedt betere bescherming dan de standaardvariant.