Het bewijs voor griep- en RSV-vaccinatie bij ouderen is het sterkst: meerdere studies en meta-analyses laten consistent beschermende effecten zien. Voor kinkhoestbooster bij ouderen is het bewijs beperkter, maar het risico bij chronische aandoeningen rechtvaardigt aandacht. Co-administratie van meerdere vaccins is praktisch haalbaar en veilig, al zijn de gegevens daarover deels afkomstig van onderzoek met industriebanden. Hoe ouder en kwetsbaarder iemand is, hoe groter de individuele én maatschappelijke winst van een compleet vaccinatiepakket.
Griepvaccinatie vormt de kern van preventieve vaccinatie bij ouderen. De Duitse vaccinatiecommissie STIKO beveelt voor iedereen van 60 jaar en ouder een speciaal hoge-dosis griepvaccin aan (quadrivalent, inactivated). Griep veroorzaakt van alle infectieziekten de hoogste bevolkingsgerelateerde sterfte en treft ouderen extra hard, omdat het immuunsysteem met de leeftijd minder goed werkt (immunosenescence). Toch haalt geen enkel westers land de WHO-doelstelling van 75% vaccinatiegraad bij ouderen1.
RSV-vaccinatie is een relatief nieuwe maar goed onderbouwde aanvulling. RSV (respiratoir syncytieel virus) veroorzaakt bij ouderen ernstige longinfecties en ziekenhuisopnames. Een systematische review en meta-analyse laat zien dat RSV-vaccins bij ouderen de kans op lagere luchtweginfecties met ongeveer 78% verlagen en de kans op ernstige ziekte met ruim 86%, zonder significant meer ernstige bijwerkingen dan placebo. De zekerheid van dit bewijs wordt als 'matig' beoordeeld2. Meerdere Portugese beroepsverenigingen bevelen het vaccin aan voor iedereen vanaf 60 jaar, en al vanaf 50 jaar bij risicogroepen zoals mensen met COPD, hartfalen, diabetes, nieraandoeningen of kwetsbaarheid. Bij schaarste gaat de prioriteit naar 75-plussers en 50-plussers met risicofactoren3.
Hoe oud iemand is, bepaalt mede of RSV-vaccinatie maatschappelijk kosteneffectief is. Beslisanalytisch onderzoek schat de kosten per gewonnen levensjaar gecorrigeerd voor kwaliteit (QALY) op circa 147.000 tot 386.000 dollar, afhankelijk van leeftijd en type vaccin. Voor 65-plussers liggen die kosten aanzienlijk lager (circa 147.000 tot 162.000 dollar) dan voor 60-64-jarigen (circa 331.000 tot 386.000 dollar). Een belangrijke onzekerheid blijft hoe lang de bescherming aanhoudt, omdat langetermijngegevens nog ontbreken4.
Ook een kinkhoestbooster (pertussis) verdient aandacht bij ouderen. Immuniteit na eerdere vaccinaties slijt met de jaren, en kinkhoest wordt bij ouderen vaak niet herkend omdat de klachten atypisch of milder zijn. Bij mensen met chronische aandoeningen kan de ziekte alsnog ernstig verlopen. Specifiek bewijs voor de effectiviteit van de boosterdosis bij ouderen is beperkt, maar het bewaken van de vaccinatiegraad bij risicogroepen en het herkennen van de ziekte worden aangeraden5.
Meerdere vaccins tegelijk geven tijdens één bezoek, co-administratie, is veilig bij volwassenen en verhoogt de vaccinatiegraad. Voor ouderen wordt een jaarlijkse combinatie van griepvaccinatie, pneumokokkenvaccinatie en gordelroospreventie aanbevolen; het RSV-vaccin kan daar ook bij worden gegeven. Bij kinderen en reizigers is deze aanpak al gewoon, maar bij volwassenen wordt hij nog te weinig toegepast. Meerdere auteurs van de studie over co-administratie hebben banden met vaccinfabrikant GSK, wat relevant is bij het wegen van de conclusies over die specifieke studie6.
Bewijs is gebaseerd op één meta-analyse (RSV), aanbevelingen van nationale/regionale vaccinatiecommissies, één beslisanalytisch model en één narratieve review. Geen umbrella-reviews gebruikt. Enkele auteurs hebben industrie-banden (GSK). Totale deelnemersaantallen zijn niet expliciet opgegeven in de abstracts.