Verzwakt langdurig antibioticagebruik je immuunsysteem?

Antibiotica verlagen de diversiteit van de darmmicrobiota en veranderen de samenstelling ervan. Dat is redelijk goed gedocumenteerd in meerdere reviews. De darmbacteriën zijn niet alleen passagiers: ze trainen je immuunsysteem actief, houden de darmwand intact en beschermen tegen gevaarlijke indringers.

Eén van de concreetste gevolgen is een lagere zogenaamde kolonisatieresistentie. Dat is het vermogen van je eigen darmbacteriën om schadelijke bacteriën, zoals Clostridioides difficile of multiresistente ziekenhuisbacteriën, buiten te houden. Als antibiotica de normale flora wegvagen, krijgen die indringers meer ruimte. Ook de productie van antimicrobiële peptiden, kleine eiwitten waarmee het lichaam bacteriën afweert, neemt af na antibioticagebruik. Antibiotica gericht op grampositieve bacteriën kunnen daarnaast de aanmaak van boterzuur (butyraat) verminderen. Butyraat ondersteunt de darmwand en moduleert het immuunsysteem. Minder boterzuur betekent potentieel een zwakkere barrière.

Het verband tussen antibioticagebruik en bredere immuunproblemen, zoals auto-immuunziekten en chronische ontsteking, is vooralsnog associatief. Dat wil zeggen: er is een samenhang gevonden, maar oorzaak en gevolg zijn nog niet definitief vastgesteld. Reviews opperen dat een minder veerkrachtige microbiota zou kunnen bijdragen aan de stijging van auto-immuunziekten in rijke landen, maar dat is een hypothese, geen bewezen mechanisme.

Er is ook een praktisch punt voor kankerpatiënten die immunotherapie krijgen: een verstoorde darmmicrobiota hangt samen met minder goede respons op zogenaamde checkpoint-remmers. Antibiotica kunnen hierop indirect van invloed zijn. Ook dit verband is associatief, maar het is een reden dat artsen in die context steeds kritischer kijken naar antibioticagebruik.

Het herstel van de microbiota na antibiotica duurt variabel: bij sommige mensen maanden, bij anderen is de samenstelling langdurig veranderd. Er is geen enkelvoudig supplement of dieet dat dit eenduidig oplost volgens de onderzochte reviews.