Verzwakt langdurig antibioticagebruik je immuunsysteem?
Langdurig antibioticagebruik verstoort de darmbacteriën, en die verstoring kan je immuunsysteem beïnvloeden, maar hoe sterk dat merkbaar is verschilt per persoon en situatie. Heb je antibiotica echt nodig, gebruik ze dan; maar vermijd ze onnodig, zeker als je binnenkort gevaccineerd wordt of immuuntherapie krijgt.
Antibiotica doen de darmbacteriën in aantallen en verscheidenheid sterk afnemen. Dat is goed aangetoond en robuust. Minder known is dat die verstoring ook gevolgen heeft buiten de darm: de hoeveelheid secundaire galzuren in het bloed daalt met een factor duizend. Die galzuren worden door darmbacteriën aangemaakt en helpen normaal mee om ontstekingen te dempen. Hun afname gaat samen met verhoogde ontstekingssignalen in het bloed, vergelijkbaar met wat je bij ouderen ziet, plus meer geactiveerde immuuncellen die het systeem in een soort verhoogde staat van paraatheid brengen.
De vaccinrespons is een concreet voorbeeld van wat dit kan betekenen. Als je al eerder blootgesteld bent geweest aan een griepvirus en dus al wat antistoffen hebt, lijkt een antibioticakuur rond het tijdstip van griepvaccinatie weinig uit te maken. Maar heb je nauwelijks bestaande antistoffen, dan maakt het wel degelijk verschil: de aanmaak van nieuwe antistoffen na vaccinatie was in dat geval duidelijk minder sterk. Eenzelfde soort verband is gevonden bij andere vaccins, waaronder hepatitis B en vaccins tegen het coronavirus, waarbij specifieke darmbacteriën en hun afvalproducten de antistofaanmaak lijken te beïnvloeden.
Bij kankerpatiënten die immuuntherapie krijgen, is de klinische relevantie groter. Breedspectrum antibiotica voor of tijdens immuuntherapie hangen samen met slechtere behandelresultaten. Bij een specifieke vorm van immuuntherapie (PD-1-remmers) is een mechanisme beschreven: verstoorde darmbacteriën trekken immuuncellen aan die de aanval op de tumor juist afremmen. Dit gaat om verbanden bij patiënten, geen directe oorzaak-gevolgbewijs. Bovendien kregen ziekere patiënten vaker antibiotica, wat de resultaten vertekent.
Een ander risico van langdurig antibioticagebruik is verminderde weerstand tegen gevaarlijke darmbacteriën zoals Clostridioides difficile. Normaal houden de eigen darmbacteriën indringers buiten de deur; als die verstoord zijn, kan een schadelijke bacterie veel makkelijker voet aan de grond krijgen.
Al met al: langdurig of breedspectrum antibioticagebruik verzwakt je immuunsysteem niet simpelweg en direct, maar het verstoort wel een belangrijke schakel, namelijk je darmmicrobiota, die op zijn beurt invloed heeft op hoe goed je immuunsysteem functioneert. Of en hoe sterk dat merkbaar is, hangt af van je situatie: voor gezonde mensen met al opgebouwde immuniteit is het effect beperkt, voor mensen zonder die bescherming, of voor kankerpatiënten die immuuntherapie krijgen, zijn er duidelijkere aanwijzingen voor nadeel.
Dit antwoord steunt grotendeels op een gerandomiseerde studie bij gezonde volwassenen rond griepvaccinatie, aangevuld met meerdere overzichtsstudies over darmmicrobiota, immuniteit en vaccinrespons, plus een studie bij kankerpatiënten die immuuntherapie kregen. Het sterkste bewijs betreft de verstoring van de darmmicrobiota zelf. Het bewijs voor immuuneffecten bij gezonde mensen is wisselend en afhankelijk van iemands beginsituatie. Bij kankerpatiënten zijn de verbanden aanwezig maar moeilijk te scheiden van de ernst van de ziekte. Oorzaak en gevolg is bij veel verbanden nog niet sluitend aangetoond.
Welke factoren verzwakken je immuunsysteem?
Verschillende factoren verzwakken je immuunsysteem aantoonbaar: tekorten aan vitamine A, zink en ijzer zijn het best onderbouwd, maar ook medische behandelingen, chronische stress en zware inspanning spelen een rol. Bij medisch gebruik van hoge doses steroïden of een hiv-infectie is het verstandig je arts te betrekken bij infectiepreventie.
Kan te veel suiker je immuunsysteem verzwakken?
Chronisch hoge bloedsuikers, zoals bij diabetes of ernstig overgewicht, verzwakken de afweer aantoonbaar. Voor gezonde mensen zonder deze aandoeningen is het effect van gewone suikerconsumptie op het immuunsysteem nog niet aangetoond.
Kan een doorgemaakte coronainfectie je immuunsysteem langdurig verzwakken?
Een doorgemaakte coronainfectie kan het immuunsysteem tijdelijk en bij Long COVID mogelijk langdurig ontregelen. Heb je na je infectie aanhoudende klachten, dan is het zinvol dit met je arts te bespreken, ook met het oog op revalidatie.
Heeft covid-19 een langdurig effect op het immuunsysteem?
Covid-19 heeft meetbare, langdurige effecten op het immuunsysteem, ook bij mensen die geen Long Covid-klachten hebben. Hoe groot de gevolgen voor je gezondheid op lange termijn zijn, verschilt per persoon en is nog niet volledig duidelijk.
Kan roken je immuunsysteem permanent beschadigen?
Roken beschadigt je immuunsysteem structureel en de schade kan blijvend zijn, vooral bij langdurig roken. Stoppen helpt aantoonbaar, maar volledig herstel is niet bij iedereen mogelijk.
Verzwakt je immuunsysteem echt als je ouder wordt, en kun je daar iets aan doen?
Je immuunsysteem verzwakt aantoonbaar met de leeftijd, maar gezond eten en bewegen kunnen de sluimerende ontsteking die daarbij hoort verminderen. Voor medicijnen tegen verouderde cellen is het nog te vroeg om op te vertrouwen.