Kan roken je immuunsysteem permanent beschadigen?

Roken tast het immuunsysteem via meerdere wegen tegelijk aan. Het wekt chronische ontstekingsreacties op, onderdrukt delen van de afweer, verstoort de balans van signaalstoffen en veroorzaakt DNA-schade waarbij het lichaam zelfs antistoffen aanmaakt tegen het eigen weefsel. Die combinatie maakt roken niet alleen schadelijk voor de longen, maar voor het afweersysteem als geheel.

Een concreet voorbeeld: verdedigingscellen in de longen (macrofagen) die tegelijk aan sigarettenrook én aan bacteriën worden blootgesteld, sterven op een bijzonder schadelijke manier af. Het celafval dat dan vrijkomt houdt chronische ontsteking gaande, terwijl de snelle reactie op infecties juist trager wordt. Rokers zijn daardoor kwetsbaarder voor longinfecties. Bij mensen met COPD is dit nog verder gegaan: hun immuuncellen zijn uitgeput en deels uitgeschakeld, zodat de longen de strijd tegen infecties nauwelijks nog aankunnen.

Roken vergroot ook de kans op auto-immuunziekten zoals reuma en lupus, en maakt bestaande auto-immuunziekten erger. Dit effect is sterker bij mensen met een genetische aanleg. Daarnaast breken enzymen die roken activeert de steunstructuur van weefsels af, terwijl oxidatieve stress het antioxidantsysteem overbelast. Dit kan leiden tot blijvende schade, ook als je later stopt.

Of schade permanent is, hangt sterk af van hoelang en hoeveel je hebt gerookt. Stoppen met roken is de meest effectieve stap om verdere schade te voorkomen en er is herstel mogelijk, maar bij langdurig zware rokers is volledig herstel niet gegarandeerd. Niet iedereen die rookt ontwikkelt ernstige klachten: wie COPD krijgt hangt mede af van genetische aanleg en andere factoren. Maar het immuunsysteem van élke roker wordt in meer of mindere mate aangetast.