Heeft covid-19 een langdurig effect op het immuunsysteem?
Covid-19 lijkt bij een deel van de mensen het immuunsysteem langdurig te ontregelen, met aanhoudende ontsteking en biologische sporen van orgaanschade. Bewezen behandelingen voor long covid zijn er nog niet, maar bewegingstherapie lijkt kortetermijn veilig als je geen ernstige vermoeidheid na inspanning hebt.
Bij mensen met langdurige klachten na covid-19 vonden 7 van de 11 studies verhoogde tekenen van ontsteking in het bloed, vergeleken met gezonde mensen van dezelfde leeftijd en hetzelfde geslacht. Dit suggereert dat het afweersysteem bij een deel van de herstelden maanden na de infectie nog actief blijft. De precieze oorzaak is nog niet duidelijk.
Een van de centrale mechanismen die onderzoekers beschrijven, is een signaleringsroute die immuunactivering, metabole ontregeling en systemische ontsteking met elkaar verbindt. Dit lijkt niet aangedreven te worden door actief virus, maar door verstoorde reacties van het eigen lichaam. Diezelfde overactieve immuunreactie hangt in zes studies samen met slechtere prestaties op het gebied van plannen en concentratie, al is dat een verband en geen bewezen oorzaak.
Of de hoogte van antistoffen voorspelt of iemand long covid krijgt, is onderzocht in 29 studies. Geen duidelijk verschil werd gevonden tussen mensen mét en zonder langdurige klachten. De hoogte van antistoffen na infectie is daarmee waarschijnlijk geen goede graadmeter voor het risico op langdurige klachten.
Op behandelgebied vond een studie met 100 deelnemers dat het antivirale middel nirmatrelvir-ritonavir, gedurende 15 dagen ingenomen, geen meetbare verbetering gaf van de lichamelijke gezondheid bij long covid-patiënten vergeleken met placebo. Bijwerkingen zoals smaakverandering kwamen wel vaker voor in de behandelgroep (76%) dan bij placebo (55%), maar er waren geen ernstige bijwerkingen. Zes weken begeleide bewegingstherapie liet evenmin meetbare immunologische veranderingen zien, maar leek kortetermijn veilig voor mensen die geen ernstige vermoeidheid na inspanning ervaren.
Dit antwoord rust op meerdere systematische reviews en een gerandomiseerde studie. De systematische reviews omvatten tientallen studies, maar de individuele onderliggende studies zijn vaak klein en wisselend van opzet, waardoor onderlinge vergelijking moeilijk is. Het bewijs voor immuundysregulatie als mechanisme achter long covid wordt als matig beoordeeld: aannemelijk, maar nog niet volledig bewezen. Voor behandelingen met antivirale middelen en bewegingstherapie is het bewijs voorlopig en beperkt in omvang.
Kan een doorgemaakte coronainfectie je immuunsysteem langdurig verzwakken?
Een doorgemaakte coronainfectie kan het immuunsysteem tijdelijk en bij Long COVID mogelijk langdurig ontregelen. Heb je na je infectie aanhoudende klachten, dan is het zinvol dit met je arts te bespreken, ook met het oog op revalidatie.
Verzwakt langdurig antibioticagebruik je immuunsysteem?
Langdurig antibioticagebruik verstoort de darmbacteriën, en die verstoring kan je immuunsysteem beïnvloeden, maar hoe sterk dat merkbaar is verschilt per persoon en situatie. Heb je antibiotica echt nodig, gebruik ze dan; maar vermijd ze onnodig, zeker als je binnenkort gevaccineerd wordt of immuuntherapie krijgt.
Kan roken je immuunsysteem permanent beschadigen?
Roken beschadigt je immuunsysteem structureel en de schade kan blijvend zijn, vooral bij langdurig roken. Stoppen helpt aantoonbaar, maar volledig herstel is niet bij iedereen mogelijk.
Wat betekent veroudering van je immuunsysteem voor je gezondheid?
Je immuunsysteem veroudert meetbaar: het reageert minder goed op nieuwe bedreigingen en houdt een sluimerende ontsteking aan die samenhangt met hart- en vaatziekten, dementie en kanker. Een actieve leefstijl is de meest onderbouwde manier om dat proces te vertragen.
Is een te actief immuunsysteem ook gevaarlijk?
Ja, een te actief immuunsysteem kan ernstige schade aanrichten, van chronische auto-immuunziekten tot levensbedreigende cytokine storms. Als je zelf last hebt van aanhoudende klachten die op zo'n ontregeling wijzen, is het zinvol dat met je arts te bespreken.
Wat doet eenzaamheid met je immuunsysteem?
Eenzaamheid en sociale isolatie hangen samen met meetbare veranderingen in het afweersysteem, zoals hogere ontstekingswaarden en een verstoorde stressreactie. Of het ene het andere veroorzaakt is nog niet volledig vastgesteld, maar de samenhang is breed aangetoond.