Heeft covid-19 een langdurig effect op het immuunsysteem?
Covid-19 heeft meetbare, langdurige effecten op het immuunsysteem, ook bij mensen die geen Long Covid-klachten hebben. Hoe groot de gevolgen voor je gezondheid op lange termijn zijn, verschilt per persoon en is nog niet volledig duidelijk.
T-cellen (afweercellen) blijven actief in meerdere organen, tot minstens twee jaar na de infectie. Een studie bij 24 deelnemers liet dit zien met behulp van een scan die actieve immuuncellen in beeld brengt. Opvallend: dit gold niet alleen voor mensen met aanhoudende klachten, maar ook voor mensen die zich volledig hersteld voelden.
Na doorgemaakte covid-19 zijn bepaalde afweercellen langdurig van samenstelling veranderd. In een cohort van 101 herstelde patiënten in Tanzania waren zogenoemde B-cellen (die antistoffen maken) en NK-cellen (die aangetaste cellen opruimen) nog meer dan zes maanden later meetbaar anders. Bij mensen die een ernstige ziekte doormaakten, waren die veranderingen groter. Bovendien reageerden de T-cellen van ernstig zieken heftiger op prikkels van een volledig andere ziekteverwekker dan het coronavirus, wat erop wijst dat het immuunsysteem breed veranderd is, niet alleen op het virus gefocust.
Bij Long Covid zijn nog meer verstoringen vastgesteld. Een cross-sectionele studie met 275 deelnemers vond hogere antistoffen tegen het Epstein-Barr-virus bij Long Covid-patiënten vergeleken met herstelde controles. Dat kan betekenen dat dit sluimerende virus na covid-19 opnieuw actief wordt. Meerdere reviews beschrijven ook uitgeputte afweercellen, chronische laaggradige ontsteking, schade aan bloedvatwanden en aanwijzingen voor auto-immuniteit (waarbij het afweersysteem het lichaam zelf aanvalt). Bij vijf Long Covid-patiënten werd viral RNA gevonden in darmweefsel, tot bijna twee jaar na infectie. De steekproef is te klein voor brede conclusies, maar het past bij de hypothese dat het virus zich in weefsels verschuilt en het immuunsysteem blijft activeren.
De ernst van de doorgemaakte ziekte speelt een rol. Een kleine studie (24 personen) zag na één jaar sterkere immuungeheugenresponsen bij mensen die ernstiger ziek waren geweest. Mensen die vrijwel geen klachten hadden, hadden zwakkere responsen. Vaccinatie ná een niet-ernstige infectie verhoogde de antistofspiegels wel merkbaar, zo bleek in hetzelfde Tanzaniaanse cohort, al zijn de aantallen beperkt.
De meeste bevindingen komen uit observationeel onderzoek en reviews. Directe oorzaak-gevolgrelaties zijn nog niet volledig bewezen. Hoe groot de klinische gevolgen op de lange termijn zijn, en voor wie het risico het grootst is, is nog een open vraag.
Meerdere niet nader geïndexeerde studies en reviews; geen gerandomiseerde trials of meta-analyses. Steekproeven zijn deels klein (n=5 tot n=275). Causaliteit is aannemelijk maar niet volledig bewezen voor alle effecten.