Verhoogt het eten van sterk verhit of verbrand eten je kans op kanker?
Sterk verhit of verbrand vlees vergroot waarschijnlijk het risico op bepaalde kankersoorten, al zijn de verbanden bij mensen associatief. Door vlees niet te verbranden en bereidingsmethoden te variëren, kun je je blootstelling aan deze stoffen flink verlagen.
Sterk verhit vlees, zoals gegrild, gebakken of barbecued vlees, vormt kleine hoeveelheden kankerverwekkende stoffen: heterocyclische amines (HCA's) en polycyclische aromatische koolwaterstoffen. Hoe hoger de temperatuur en hoe langer de bereidingstijd, hoe meer er van deze stoffen ontstaat. In dieronderzoek veroorzaken HCA's aantoonbaar tumoren op meerdere organen bij muizen en ratten.
In epidemiologisch onderzoek bij mensen zien onderzoekers verbanden met verschillende kankersoorten. Bij darmkanker: case-controlstudies koppelen goed doorbakken rood vlees aan een verhoogd risico op darmpoliepen, die kunnen uitgroeien tot darmkanker, al spreken de resultaten elkaar soms tegen. Bij alvleesklierkanker zijn de bevindingen wat concreter: een grote cohortstudie met ruim 537.000 deelnemers vond bij mannen met de hoogste inname van gegrild of goed doorbakken vlees een 40 tot 50% hoger risico. Bij vrouwen was dat verband minder duidelijk. Een specifieke HCA genaamd PhIP is in zowel dierproeven als in epidemiologisch onderzoek in verband gebracht met borstkanker bij vrouwen. Er is ook een verband gevonden met longkanker, maar die bevinding staat op zichzelf en vraagt om herhaling.
Of jij zelf risico loopt, hangt sterk af van hoe je lichaam deze stoffen verwerkt. De hoeveelheid HCA's waaraan mensen worden blootgesteld, kan al meer dan 200-voudig verschillen, afhankelijk van hoe vaak en hoe gaar je vlees eet. Daarboven op komen erfelijke verschillen in de manier waarop je lichaam deze stoffen afbreekt en DNA-schade herstelt. Die kunnen het uiteindelijke risico nog eens een factor tien extra beïnvloeden.
Acrylamide, een andere stof die ontstaat bij het verhitten van koolhydraatrijke producten zoals chips of geroosterd brood, is ook kankerverwekkend in dierproeven. Of de hoeveelheid die mensen via dagelijkse voeding binnenkrijgen echt kanker veroorzaakt, was ten tijde van de beschikbare studies epidemiologisch nog onvoldoende onderzocht om conclusies te trekken.
Wil je je blootstelling verlagen, dan helpt het om vlees niet te verbranden of zwart te schroeien, bereidingstemperaturen te beperken en grillen af te wisselen met stomen of koken. Dit verlaagt de hoeveelheid HCA's in je eten aanzienlijk.
Bewijs is gebaseerd op reviews, case-controlstudies en één grote prospectieve cohortstudie (NIH-AARP, n>537.000). Er zijn geen gerandomiseerde studies (die zijn om ethische en praktische redenen niet uitvoerbaar voor dit type vraag). Verbanden bij mensen zijn associatief; causaal bewijs voor kanker bij mensen ontbreekt formeel, al is er sterk mechanistisch en dierbewijs.
Verhoogt het eten van veel suiker mijn kans op kanker?
Veel suikerhoudende dranken drinken hangt samen met een merkbaar hoger risico op bepaalde kankers, vooral darmkanker op jonge leeftijd en leverkanker. Het verband is associatief, maar consistent genoeg om minder frisdrank en vruchtensap te drinken als concreet aandachtspunt te benoemen.
Verhoogt overgewicht mijn kans op kanker, en zo ja welke soorten?
Overgewicht verhoogt je kans op minstens 13 soorten kanker, waaronder baarmoeder-, dikkedarm-, borst- en leverkanker. Gewichtsverlies verlaagt dat risico, al is nog onduidelijk of alle manieren van afvallen even effectief zijn voor je afweer tegen kanker.
Vergroot eten uit plastic verpakkingen je kans op kanker?
Er zijn duidelijke aanwijzingen dat stoffen die uit plastic lekken, zoals BPA en PCB's, geassocieerd zijn met kanker; voor micro- en nanoplastics ontbreekt dat bewijs bij mensen nog. Beperk blootstelling waar je kunt, zeker bij het verhitten van voedsel in plastic bakjes.
Verhoogt rood en bewerkt vlees echt je risico op darmkanker?
Meerdere grote onderzoeken tonen consistent aan dat hoge consumptie van rood en zeker bewerkt vlees het risico op darmkanker verhoogt. De onderbouwing is sterk genoeg om je inname van bewerkt vlees (worst, bacon, vleeswaren) bewust te beperken.
Vergroot veel zitten mijn kans op kanker, ook als ik sport?
Veel zitten verhoogt je kansop bepaalde kankers, ook als je sport. Probeer naast regelmatig bewegen ook de zittijd zelf te verminderen, want die twee compenseren elkaar maar gedeeltelijk.
Verhoogt een dikke buik mijn kans op kanker meer dan gewoon overgewicht?
Een dikke buik verhoogt het risico op meerdere kankersoorten meer dan gewoon overgewicht, vooral bij mannen. Je middelomtrek laten meten is dan ook zinvoller dan alleen op de weegschaal letten.