Verhoogt rood en bewerkt vlees echt je risico op darmkanker?

Meerdere grote meta-analyses van prospectief onderzoek tonen consistent aan dat mensen met een hoge consumptie van rood vlees een 15 tot 22 procent hoger risico op darmkanker hebben vergeleken met mensen die weinig rood vlees eten. Dit geldt zowel voor dikkedarmkanker als endeldarmkanker afzonderlijk. Het gaat om associaties vastgesteld over grote groepen mensen gedurende lange tijd, niet om een bewezen oorzakelijk verband in de strikte zin, maar het patroon is bijzonder consistent over studies heen.

Voor bewerkt vlees, zoals worst, ham en spek, is het verband minstens even sterk. Meta-analyses laten een 13 tot 21 procent hoger risico zien, en de relatie lijkt dosisafhankelijk: elke 50 gram bewerkt vlees per dag extra hangt samen met ongeveer 18 procent meer risico. Er lijkt een soort plafond te zijn rond 140 gram gecombineerd rood en bewerkt vlees per dag, waarboven het risico niet verder stijgt. Dit maakt bewerkt vlees in het bijzonder een concrete aanknopingspunt voor preventie.

Klinische overzichtsartikelen bevestigen dat rood en bewerkt vlees worden erkend als vastgestelde risicofactoren voor darmkanker en darmpoliepen, vergelijkbaar in gewicht met obesitas en lichamelijke inactiviteit. Ze staan in dat opzicht naast leeftijd, geslacht en erfelijkheid als de factoren waarop artsen en onderzoekers letten bij risicoschattingen.

Naast darmkanker is er ook een verhoogd risico gevonden voor andere kankersoorten: borstkanker (circa 9% hoger bij hoge rode vleesconsumptie), longkanker (26%), baarmoederkanker (25%) en levercelkanker (22%). Het bewijs hiervoor is minder robuust dan voor darmkanker. Opvallend is dat voor prostaatkanker in een grote Franse cohortstudie géén verband werd gevonden, wat laat zien dat rood vlees niet voor alle kankertypen hetzelfde risico met zich meebrengt.

Epidemiologisch onderzoek schat dat ongeveer de helft van het darmkankerrisico beïnvloedbaar is via leefstijlfactoren, waaronder dieet. Beperking van rood en bewerkt vlees wordt in meerdere studies aanbevolen als preventieve maatregel. Directe bewijzen uit interventieonderzoek, waarbij mensen worden gevolgd na een bewuste dieetaanpassing, zijn er nauwelijks. Toch wijst het totaalplaatje sterk in de richting dat minder bewerkt vlees eten een zinvolle en concrete stap is, zeker gezien de consistentie en de dosisafhankelijkheid van de bevindingen.