Meerdere observationele studies wijzen in de richting van een langer leven bij een gezond, overwegend plantaardig eetpatroon. Dat voordeel lijkt echter vooral te komen van de kwaliteit van de voeding, niet van het stricte label 'vegetarisch' of 'veganistisch'. Het bewijs is uitsluitend associationeel en voor kwetsbare groepen zoals ouderen en zwangere vrouwen zijn er reële risico's op voedingstekorten bij een strikt plantaardig dieet.
Een gezond plantaardig dieet is in meerdere observationele studies geassocieerd met een lager risico op vroegtijdig overlijden. Oudere Chinezen die het meest verse plantaardige voeding aten, zoals vers fruit, groenten, peulvruchten, noten en thee, hadden 19% minder kans om te overlijden dan degenen die het minst plantaardig aten1. Vegetariërs laten in meerdere studies ook een lager risico zien op sterfte door hart- en vaatziekten, waarschijnlijk via lagere cholesterolwaarden, een gezonder gewicht en meer antioxidanten in de voeding2,3. Het mediterrane dieet, dat niet vegetarisch is maar wel veel plantaardige componenten bevat, is in meerdere Europese studies consistent gelinkt aan langere overleving4,5.
Toch is het beeld genuanceerder dan 'plantaardig is altijd beter'. Wanneer vegetariërs worden vergeleken met gezondheidsbewuste niet-vegetariërs, mensen die dus ook letten op hun leefstijl maar soms vlees eten, verdwijnt het verschil in sterfte door de meeste kankersoorten en beroerte2. Dit suggereert dat een gezonde leefstijl in het algemeen zwaarder weegt dan het weglaten van vlees op zich. Een recente reviewstudie vindt bovendien geen duidelijk voordeel van een volledig vegetarisch dieet boven een flexitarisch dieet; van de bekende regio's met opvallend veel honderdjarigen eet de bevolking in slechts één van hen overwegend vegetarisch6.
De kwaliteit van plantaardige voeding blijkt doorslaggevend, niet de hoeveelheid. Een plantaardig dieet met veel geconserveerde groenten en suiker was juist gelinkt aan 17% hogere sterfte1. Vers en onbewerkt plantaardig eten beschermt; bewerkt en gezoet plantaardig eten doet dat niet. Dit onderscheid is praktisch belangrijker dan de vraag of iemand zichzelf 'vegetariër' noemt.
Bij veganisten is het totale sterftecijfer in beschikbare studies vergelijkbaar met dat van vegetariërs en mensen die af en toe vlees eten; een bewezen voordeel voor een langere levensduur is er dus niet7. Bij een specifieke groep, tachtigplussers in China, bleek een vegetarisch of veganistisch dieet zelfs gelinkt aan een lagere kans om honderd jaar te worden, met name bij mensen met ondergewicht8. De onderzoekers concluderen dat op hoge leeftijd een gevarieerd dieet met zowel dierlijke als plantaardige voeding beter kan zijn voor uitzonderlijke levensduur.
Voor bepaalde groepen brengt een strikt veganistisch dieet concrete risico's mee. Tekorten aan vitamine B12, vitamine D, omega-3-vetzuren, ijzer, calcium en zink zijn beschreven bij kinderen, zwangere vrouwen en ouderen op een veganistisch dieet. Supplementen zijn voor deze groepen noodzakelijk7,8,3. Dit is geen reden om plantaardig eten te vermijden, maar wel een reden om er aandacht aan te besteden.
Alle studies zijn observationeel (cohort- of reviewstudies); causale uitspraken zijn niet mogelijk. Populaties variëren sterk (China, Europa, Noord-Amerika). Geen gerandomiseerde trials voor het eindpunt sterfte beschikbaar.