Leef je langer door het mediterrane dieet?

Grote observationele studies laten zien dat mensen die het mediterrane dieet goed naleven, minder vaak vroegtijdig overlijden. In een Grieks cohort van ruim 22.000 volwassenen hing elke stijging van twee punten op een 10-puntsschaal voor dieetadherentie samen met 25% lagere kans op overlijden (gecorrigeerde hazard ratio 0,75). Datzelfde cohort liet ook minder sterfte zien door hartziekten (hazard ratio 0,67) en kanker (hazard ratio 0,76). Dit zijn sterke associaties, maar het gaat om observationeel onderzoek: een direct oorzakelijk verband is hiermee niet bewezen. Factoren zoals leefstijl, inkomen en algehele gezondheid kunnen de resultaten beïnvloeden¹.

Voor hart- en vaatziekten en bijbehorende risicofactoren zoals hoge bloeddruk, verstoorde bloedvetten en overgewicht is het bewijs het sterkst. Zowel observationele studies als interventiestudies wijzen in dezelfde richting: het mediterrane dieet verlaagt het risico op hart- en vaatziekten. Dit maakt een oorzakelijk verband aannemelijker dan bij andere uitkomsten^2,3.

Voor type 2 diabetes is het bewijs aanwezig maar wat minder eenduidig. Het dieet hangt samen met een lagere kans op het ontwikkelen van diabetes en met betere bloedsuikerregulatie bij mensen die al diabetes hebben. Voor cognitieve achteruitgang en de ziekte van Alzheimer zijn er aanwijzingen dat het dieet gunstig werkt, maar het bewijs is hoofdzakelijk observationeel en nog niet sterk genoeg om een oorzakelijk verband te claimen^2,3,4.

Wanneer het mediterrane dieet wordt gecombineerd met andere gezonde gewoonten zoals voldoende bewegen en niet roken, schatten grote cohortstudies dat de ziektevrije levensverwachting met 8 tot 10 jaar kan toenemen. Hierbij is de afzonderlijke bijdrage van het dieet niet geïsoleerd van de andere leefstijlfactoren, dus dit cijfer mag niet worden toegeschreven aan het dieet alleen⁵.

Het mediterrane dieet verandert ook de samenstelling van darmbacteriën op een manier die gunstig lijkt voor ontstekingsprocessen en stofwisseling. Of dit de voornaamste verklaring is voor de gezondheidsvoordelen, is nog onvoldoende onderzocht⁴. Aanwijzingen dat het dieet ook biologische verouderingsprocessen op celniveau beïnvloedt, zijn nog beperkt en komen grotendeels uit proefdier- of laboratoriumonderzoek⁶.

Een belangrijk voorbehoud betreft de zogenoemde 'Blue Zones', gebieden met veel hoogbejaarden zoals Sardinië en Ikaria. Hoewel het mediterrane dieet daar vaak wordt aangehaald als verklaring, waarschuwen onderzoekers dat de voedingspatronen in deze zones niet homogeen zijn en veranderen in de tijd. Sociale cohesie, beweging en genetica spelen waarschijnlijk ook een rol. Het bewijs dat het dieet alléén verantwoordelijk is voor uitzonderlijk hoge leeftijden in die regio's, is onvoldoende⁷.