Klopt het dat kunstmatige zoetstoffen kanker veroorzaken?
Er zijn signalen dat veel kunstmatige zoetstoffen samenhangen met een iets hoger kankerrisico, maar bewezen oorzakelijk verband is er niet. Matig gebruik hoef je niet te dramatiseren, maar ze als "veilig alternatief" inzetten voor gewichtsbeheersing is ook niet onderbouwd.
Grote observationele studies laten een matig verhoogd kankerrisico zien bij mensen die veel kunstmatige zoetstoffen gebruiken. In een Frans cohort van ruim 102.000 deelnemers was de kans op kanker bij hogere consumenten zo'n 13 tot 15% groter dan bij niet-consumenten. Aspartaam en acesulfaam-K lieten vergelijkbare signalen zien. Dat klinkt alarmerend, maar dit soort onderzoek kan oorzaak en gevolg niet aantonen.
Een meta-analyse die 25 observationele studies samenbracht, met bijna 3,7 miljoen deelnemers, vond wereldwijd geen eenduidig verband met kankerincidentie. In Europese studies was er wel een klein statistisch verhoogd risico (7%). De studies spreken elkaar dus niet volledig tegen, maar spreken elkaar ook niet volledig bij. Twee serieuze methodologische problemen spelen telkens op: verstorende factoren (mensen die veel light-producten drinken, leven ook anders) en omgekeerde causaliteit (mensen die al ziek zijn of overgewicht hebben, grijpen vaker naar zoetstoffen). Die twee factoren kunnen de gevonden verbanden grotendeels of volledig verklaren.
Een uitgebreide overzichtsstudie van honderden toxicologische en epidemiologische bevindingen concludeerde juist dat er geen bewijs is voor een verhoogd kankerrisico. Kanttekening: die studie werd gefinancierd door de zoetstoffenindustrie, wat de onafhankelijkheid ervan aantast.
Computationele studies en dierproeven suggereren mechanismen waardoor zoetstoffen met kankergerelateerde eiwitten zouden kunnen interacteren. Maar dit soort rekenmodellen en celstudies zijn puur hypothesegenerend; ze zeggen nog niets over wat er in een menselijk lichaam werkelijk gebeurt.
Wat de wetenschap wél redelijk consistent laat zien, is dat hoge inname van kunstmatige zoetstoffen samenhangt met verhoogd risico op hart- en vaatziekten, type 2 diabetes en mogelijk hogere sterfte. Of dat causaal is, of hoe groot het verband precies is bij matige consumptie, is niet duidelijk. Een concreet handvat: de WHO raadt inmiddels af om zoetstoffen structureel te gebruiken als gewichtsbeheersingsstrategie, mede omdat meta-analyses geen voordeel op gewicht of bloedsuiker aantonen.
Alle claims zijn gebaseerd op observationele studies en meta-analyses van observationele studies (geen RCT's), een industriegefinancierde review, en exploratief computationeel onderzoek. PMIDs: 35324894, 36145117, 36870410, 39780215, 38423749, 36638072, 37490630, 36364710.