Wat doet het HPV-vaccin precies voor je bescherming tegen baarmoederhalskanker?
Het HPV-vaccin beschermt sterk tegen baarmoederhalskanker, maar werkt het best als je het krijgt vóór je eerste seksuele contact; na dat moment neemt de winst snel af.
HPV-typen 16 en 18 veroorzaken samen meer dan 70% van alle baarmoederhalskankers. Het oudere bivalente vaccin richt zich op precies deze twee typen. Het nieuwere 9-valente vaccin (Gardasil 9) dekt negen typen en beschermt naar schatting tegen zo'n 90% van alle baarmoederhalskankers en zo'n 80% van de ernstige voorstadia ervan.
Hoe groot dat verschil in de praktijk is, blijkt uit een grote Cochrane-analyse van meer dan 73.000 deelnemers. Bij meisjes en vrouwen van 15 tot 26 jaar die nog niet besmet waren, daalde het risico op ernstige voorstadia van baarmoederhalskanker van 164 naar 2 gevallen per 10.000. Het risico op nog verdergaande voorstadia zakte van 70 naar vrijwel nul per 10.000. Een Fins langetermijnonderzoek met elf jaar follow-up zag nul gevallen van invasieve HPV-gerelateerde kanker in de gevaccineerde groep, tegenover 17 gevallen (waarvan 14 baarmoederhalskankers) bij niet-gevaccineerden. Die studie was relatief klein, maar de uitkomst is indrukwekkend.
Leeftijd en tijdstip van vaccineren maken enorm veel uit. Vaccineren vóór het eerste seksuele contact geeft verreweg de meeste bescherming; alle grote internationale gezondheidsorganisaties bevelen het aan bij voorkeur voor de leeftijd van 15 jaar. De WHO keurde in 2022 ook een enkel-doses schema goed als effectieve optie. Bij vrouwen tussen 24 en 45 jaar die al seksueel actief waren en niet op hun HPV-status werden geselecteerd, was geen meetbaar effect meer aantoonbaar op voorstadia van baarmoederhalskanker.
Een cruciaal punt: het vaccin is profylactisch, het voorkomt nieuwe infecties maar ruimt bestaande niet op. Heb je al een HPV-infectie, dan helpt het vaccin daar niet meer tegen. Aparte therapeutische vaccins die dat wél zouden kunnen, zijn in ontwikkeling maar nog niet beschikbaar.
Over veiligheid is er weinig reden tot zorg. Het risico op ernstige bijwerkingen lag bij gevaccineerden iets lager dan in de controlegroep, niet hoger. De vaccins bevatten geen levend virus, alleen lege virusschillen. Wel wordt vaccineren tijdens de zwangerschap standaard afgeraden, omdat de veiligheidsdata over aangeboren afwijkingen en doodgeboorte nog beperkt zijn, ook al werd geen verhoogd risico op miskraam gevonden. Bij mensen met hiv wekt het vaccin aantoonbaar antistoffen op, maar hoe lang die bescherming standhouden is nog onvoldoende onderzocht.
Gebaseerd op een Cochrane-review (73.428 deelnemers, 26 trials), grote internationale richtlijnen, een Fins cohortonderzoek met 11 jaar follow-up en meerdere systematische reviews. Sterke causaliteit voor kernuitkomsten; matige zekerheid voor veiligheid in zwangerschap en bescherming bij hiv.