longevitywatch

Wat doet het HPV-vaccin tegen baarmoederhalskanker?

Het HPV-vaccin beschermt sterk tegen baarmoederhalskanker, maar werkt het best als je het krijgt vóór je eerste seksuele contact; na dat moment neemt de winst snel af.

HPV-typen 16 en 18 veroorzaken samen meer dan 70% van alle baarmoederhalskankers. Het oudere bivalente vaccin richt zich op precies deze twee typen. Het nieuwere 9-valente vaccin (Gardasil 9) dekt negen typen en beschermt naar schatting tegen zo'n 90% van alle baarmoederhalskankers en zo'n 80% van de ernstige voorstadia ervan.

Hoe groot dat verschil in de praktijk is, blijkt uit een grote Cochrane-analyse van meer dan 73.000 deelnemers. Bij meisjes en vrouwen van 15 tot 26 jaar die nog niet besmet waren, daalde het risico op ernstige voorstadia van baarmoederhalskanker van 164 naar 2 gevallen per 10.000. Het risico op nog verdergaande voorstadia zakte van 70 naar vrijwel nul per 10.000. Een Fins langetermijnonderzoek met elf jaar follow-up zag nul gevallen van invasieve HPV-gerelateerde kanker in de gevaccineerde groep, tegenover 17 gevallen (waarvan 14 baarmoederhalskankers) bij niet-gevaccineerden. Die studie was relatief klein, maar de uitkomst is indrukwekkend.

Leeftijd en tijdstip van vaccineren maken enorm veel uit. Vaccineren vóór het eerste seksuele contact geeft verreweg de meeste bescherming; alle grote internationale gezondheidsorganisaties bevelen het aan bij voorkeur voor de leeftijd van 15 jaar. De WHO keurde in 2022 ook een enkel-doses schema goed als effectieve optie. Bij vrouwen tussen 24 en 45 jaar die al seksueel actief waren en niet op hun HPV-status werden geselecteerd, was geen meetbaar effect meer aantoonbaar op voorstadia van baarmoederhalskanker.

Een cruciaal punt: het vaccin is profylactisch, het voorkomt nieuwe infecties maar ruimt bestaande niet op. Heb je al een HPV-infectie, dan helpt het vaccin daar niet meer tegen. Aparte therapeutische vaccins die dat wél zouden kunnen, zijn in ontwikkeling maar nog niet beschikbaar.

Over veiligheid is er weinig reden tot zorg. Het risico op ernstige bijwerkingen lag bij gevaccineerden iets lager dan in de controlegroep, niet hoger. De vaccins bevatten geen levend virus, alleen lege virusschillen. Wel wordt vaccineren tijdens de zwangerschap standaard afgeraden, omdat de veiligheidsdata over aangeboren afwijkingen en doodgeboorte nog beperkt zijn, ook al werd geen verhoogd risico op miskraam gevonden. Bij mensen met hiv wekt het vaccin aantoonbaar antistoffen op, maar hoe lang die bescherming standhouden is nog onvoldoende onderzocht.

Onderbouwing
7 studies · 1 gerandomiseerde studie · ≈ 73.428 deelnemers

Gebaseerd op een Cochrane-review (73.428 deelnemers, 26 trials), grote internationale richtlijnen, een Fins cohortonderzoek met 11 jaar follow-up en meerdere systematische reviews. Sterk bewijs voor oorzaak en gevolg bij kernuitkomsten; matige zekerheid voor veiligheid in zwangerschap en bescherming bij hiv.

Laatst gecontroleerd: november 2026 · hoe dit beoordeeld is
Gerelateerde antwoorden

Klopt het dat besnijdenis beschermt tegen peniskanker en HPV?

Besnijdenis vroeg in het leven hangt samen met een duidelijk lager risico op invasieve peniskanker en een lagere kans op het dragen van HPV, maar een deel van die bescherming loopt via het voorkomen van fimose. HPV-vaccinatie is een beter onderbouwde preventiestap voor de meeste mensen.

Verhoogt het gebruik van de anticonceptiepil mijn kans op kanker?

De pil verlaagt het risico op eierstok- en baarmoederkanker aantoonbaar, maar verhoogt bij langdurig gebruik of gebruik vóór een eerste zwangerschap het borstkankerrisico licht. Bespreek je persoonlijke situatie met je huisarts of gynaecoloog als je twijfelt.

Redelijk bewijs

Hoe werkt een gepersonaliseerd melanoomvaccin?

Een gepersonaliseerd melanoomvaccin leest het DNA van jouw tumor uit, maakt een vaccin op maat en traint je afweersysteem om kankercellen te herkennen. Gecombineerd met bestaande immuuntherapie verlaagde het in een grote gerandomiseerde studie het risico op terugkeer of overlijden met 42%.

Helpt omega-3 tegen kanker?

Onderzoek laat eerste aanwijzingen zien dat omega-3 vetzuren bij bepaalde kankersoorten een ondersteunende rol kunnen spelen, al is het geen bewezen kankermedicijn.

Redelijk bewijs

Helpt vasten of periodiek vasten om kanker te voorkomen?

Dieronderzoek naar vasten en caloriebeperking laat bemoedigende signalen zien. Bij mensen zijn de resultaten uit kleine studies gemengd.

Nee · Voorlopig bewijs

Helpt het innemen van vitamine D tegen kanker?

Als je al genoeg vitamine D in je bloed hebt, helpt extra suppletie waarschijnlijk niet tegen kanker. Heb je een aantoonbaar tekort, laat dat dan corrigeren, maar reken er niet op dat dit je kankerkans significant verlaagt.

Nee · Redelijk bewijs
Gerelateerd onderzoek
19 nov
Afweercellen worden stijver bij ouder worden en verliezen slagkracht bij kanker
10 nov
Dikkedarmkankercellen beter te remmen via eiwit-afbraak
09 nov
Kankercellen passen hun energiebalans aan om te overleven bij voedingstekort
Staat jouw vraag er niet bij?
Stel 'm, dan zoeken wij het voor je uit.
Stel een vraag →
Nieuwsbrief

Blijf op de hoogte

Elke donderdag het belangrijkste longevity-onderzoek in je inbox, toegespitst op wat jij volgt.