Beschermen lycopeen en tomaten tegen prostaatkanker?

Tomaten en lycopeen zijn al decennialang onderwerp van onderzoek bij prostaatkanker. In cel- en dieronderzoek remt lycopeen de groei van prostaatkankercellen consistent en meetbaar. In muisstudies met zowel geïmplanteerde als genetisch aangestuurde tumoren daalde de tumoractiviteit bij hogere lypeceninname, al verschilt het precieze effect per dosis en modeltype.

In grootschalig bevolkingsonderzoek en case-controlstudies hebben mannen met een hogere tomatenconsumptie gemiddeld een lager risico op prostaatkanker. Hetzelfde patroon duikt op bij mediterrane of plantaardige voedingspatronen, die rijk zijn aan antioxidanten waaronder lycopeen. Dat is een stevige aanwijzing, maar nog geen bewijs dat tomaten de oorzaak zijn van die bescherming: het kan ook zijn dat tomateneters andere gezonde gewoonten hebben.

Waarom zou lycopeen beschermend zijn? Het molecuul neutraliseert in het laboratorium actief vrije radicalen, schadelijke stoffen die cellen kunnen beschadigen en mogelijk bijdragen aan kankerontwikkeling. Of dit mechanisme in het menselijk lichaam even sterk werkt als in een reageerbuis, is niet met zekerheid vastgesteld.

Het kritieke punt is dit: grote gerandomiseerde trials waarbij mensen willekeurig lycopeen of een placebo kregen, ontbreken nog. Bestaande studies spreken elkaar deels tegen. Daarmee is het bewijs onvoldoende om lycopeensupplementen aan te bevelen puur als prostaatkankerpreventiemiddel. Een apart klinisch effect is ook gezien bij mannen met goedaardige prostaatvergroting: een combinatiepreparaat van lycopeen, selenium en een plantenextract verminderde ontsteking in prostaatweefsel en verlichtte plasproblemen. Maar goedaardige prostaatvergroting is iets anders dan kanker.

De meest concrete conclusie: twee tot drie porties tomatenproducten per week past prima in een gezond voedingspatroon en brengt geen risico's mee. Wie lycopeensupplementen overweegt puur om prostaatkanker te voorkomen, koopt vooralsnog een belofte die het klinisch bewijs nog niet volledig waarmaakt.