Beschermen lycopeen en tomaten tegen prostaatkanker?
Het verband tussen tomaten, lycopeen en minder prostaatkanker is er mogelijk, maar nog niet hard genoeg bewezen voor concrete supplementaanbevelingen. Tomaten als onderdeel van een gevarieerd dieet is een verstandige keuze; los lycopeen slikken heeft vooralsnog geen bewezen meerwaarde.
Tomaten en lycopeen hangen in meerdere meta-analyses samen met een lager risico op prostaatkanker, maar het verband is niet eenduidig. Een meta-analyse van 26 studies met ruim 17.500 gevallen en meer dan 563.000 deelnemers laat een trend zien, maar het hoofdresultaat was net niet statistisch significant. Pas na gevoeligheidsanalyses werd het effect significant. De dosis-respons lijkt lineair te lopen tussen 9 en 21 mg lycopeen per dag.
Hogere bloedspiegels van lycopeen hangen wél significant samen met een lager risico. Dat verband vlakt echter af boven een bepaald niveau in het bloed; meer is dus niet per se beter. Langere follow-up en correctie voor leeftijd en gewicht maakten het beschermende verband sterker in de analyses.
Niet alle meta-analyses zijn positief. Een meta-analyse van 17 prospectieve studies vond slechts bescheiden verlagingen van het risico die statistisch niet significant waren, voor zowel lycopeeninnname als serum-lycopeen als tomatenproducten. Een andere meta-analyse van 24 studies zag overall een zwak beschermend effect, maar dat verdween zodra alleen de cohortstudies apart werden bekeken. Er was bovendien grote variatie tussen studies en aanwijzingen voor publicatiebias. Beschermende effecten doken alleen op bij Aziatische en Oceanische bevolkingsgroepen, niet bij anderen.
Dieronderzoek is consistenter positief: tomaten en lycopeen remmen prostaattumorgroei in meerdere diermodellen. Opvallend is dat heel tomatenvoedsel beter werkt dan puur lycopeen, wat suggereert dat andere stoffen in tomaat ook een rol spelen. Een kleine interventiestudie bij mensen liet zien dat drie weken dagelijks tomatensaus eten voor een prostaatoperatie leidde tot minder oxidatieve schade aan het DNA van tumorweefsel en lagere PSA-waarden in het bloed. Dit zijn mechanistische aanwijzingen, maar de studie was te klein voor harde conclusies.
Voor lycopeensupplementen is er onvoldoende bewijs om die aan te bevelen. Voor een voedingspatroon rijk aan groenten en fruit, inclusief tomaten en tomatenproducten, is de basis steviger, al ontbreken grote gerandomiseerde trials. Een overkoepelende review van meta-analyses bevestigt het verband met minder prostaatkanker, maar beoordeelt de kwaliteit van het bewijs voor de meeste uitkomsten als laag of zeer laag.
Gebaseerd op meerdere meta-analyses en een overkoepelende review. De meta-analyses variëren in opzet en uitkomst; er is publicatiebias aangetoond in ten minste één analyse. Geen grote gerandomiseerde trials beschikbaar. Alle verbanden zijn observationeel; oorzakelijkheid is niet aangetoond.
Beschermt groene thee tegen kanker?
Groene thee drinken is geen bewezen bescherming tegen kanker: het cel- en dieronderzoek is veelbelovend, maar studies bij mensen spreken elkaar te vaak tegen om een harde conclusie te trekken. Een paar koppen per dag is waarschijnlijk onschadelijk; geconcentreerde supplementen zijn dat minder zeker.
Beschermt aspirine of ibuprofen tegen darmkanker?
Aspirine beschermt aantoonbaar tegen darmkanker bij mensen met erfelijk verhoogd risico (Lynch-syndroom) en bij mensen onder de 60 met een ongezonde leefstijl, maar voor ouderen of mensen met een laag basisrisico wegen de bloedingsrisico's er waarschijnlijk tegenop. Bespreek het met je huisarts als je wilt weten of dit voor jou zinvol is.
Verhoogt het gebruik van de anticonceptiepil mijn kans op kanker?
De pil verlaagt het risico op eierstok- en baarmoederkanker aantoonbaar, maar verhoogt bij langdurig gebruik of gebruik vóór een eerste zwangerschap het borstkankerrisico licht. Bespreek je persoonlijke situatie met je huisarts of gynaecoloog als je twijfelt.
Klopt het dat besnijdenis beschermt tegen peniskanker en HPV?
Besnijdenis vroeg in het leven hangt samen met een duidelijk lager risico op invasieve peniskanker en een lagere kans op het dragen van HPV, maar een deel van die bescherming loopt via het voorkomen van fimose. HPV-vaccinatie is een beter onderbouwde preventiestap voor de meeste mensen.
Beschermt koffie drinken tegen leverkanker?
Koffie drinken hangt consistent samen met een lager risico op leverkanker, en dat verband is beter onderbouwd dan bij de meeste andere kankersoorten. Drie of meer koppen per dag lijkt de meeste bescherming te geven, maar ben je zwanger, houd dan de inname laag.
Moet ik me als man laten testen op prostaatkanker met de PSA-test?
Of de PSA-test zinvol is, hangt af van jouw persoonlijke risico. Mannen van 55-69 jaar met een verhoogd risico, zoals een familiegeschiedenis of zwarte afkomst, hebben de meeste reden om dit met hun huisarts te bespreken.