Beschermen lycopeen en tomaten tegen prostaatkanker?
Bewerkte tomatenproducten hangen samen met een lager risico op prostaatkanker, maar of lycopeen de oorzaak is weten we niet zeker. Lycopeensupplementen bieden geen aangetoond voordeel; gewoon meer tomatensaus eten is de meest onderbouwde keuze.
Bewerkte tomatenproducten zoals sauzen en gekookte tomaten hangen samen met een lager risico op prostaatkanker. Meerdere grote onderzoeken vinden een relatief risico van 0.81 voor totale tomatenconsumptie. Dat verband loopt niet via rauwe tomaten: die laten een risicoverhouding van 0.96 zien, wat statistisch niet uitmaakt. Bewerkte tomaten scoren beter, met een risicoverhouding van 0.84, waarschijnlijk doordat verhitting lycopeen beter opneembaar maakt.
Lycopeen is de rode kleurstof in tomaten en de stof die onderzoekers als belangrijkste werkzame component beschouwen. Wie meer lycopeen via de voeding binnenkrijgt, heeft een risicoverhouding van 0.88 op prostaatkanker. Hetzelfde getal geldt voor hogere lycopeenspiegels in het bloed. Concreter: per extra 10 microgram lycopeen per deciliter bloed daalt het risico met 3,5 tot 3,6 procent. Boven een bloedconcentratie van 85 microgram per deciliter verdwijnt dit verband.
Bewijs dat lycopeen prostaatkanker ook daadwerkelijk veroorzaakt te dalen, ontbreekt nog. De bovenstaande cijfers komen uit onderzoek waarbij mensen jaren gevolgd zijn zonder dat iemand iets toegewezen kreeg. Dat het daadwerkelijk lycopeen is dat beschermt, en niet een andere eigenschap van mensen die veel tomaten eten, is daarmee niet bewezen.
Als supplement werkt lycopeen niet aantoonbaar. Studies bij mannen met prostaatkanker laten geen meetbaar effect zien op de PSA-waarde, een marker voor kankeractiviteit. Alleen bij mannen met al hoog verhoogde PSA-waarden bij de start was er een verlaging van gemiddeld 3,74 microgram per liter, maar dat geldt voor een kleine subgroep. Voor preventie via supplementen is het bewijs uit gerandomiseerde studies ronduit te klein: drie kleine studies met in totaal 154 deelnemers, waarvan twee methodologisch zwak. Lycopeen via gewone voedselinname is wel veilig; voor supplementen is meer zekerheid nodig.
Dit antwoord steunt op meerdere grote samengestelde analyses van studies waarin mensen over langere tijd gevolgd zijn, plus één systematische review van gerandomiseerde studies naar lycopeensuppletie. De samenhang tussen tomatenconsumptie en een lager risico is herhaaldelijk gevonden, maar geen enkele studie kan oorzaak en gevolg bewijzen. De onderzoekers zelf beoordelen de zekerheid van het bewijs als laag tot matig. Voor suppletie als preventief middel is het bewijs ronduit onvoldoende: te weinig deelnemers, te kleine studies, en twee van de drie gerandomiseerde studies hadden een hoog risico op vertekening.
Beschermt groene thee tegen kanker?
Groene thee drinken is veilig en mensen die het drinken krijgen iets minder vaak kanker, maar of de thee zelf de oorzaak is, is niet bewezen. Beschouw groene thee niet als bescherming tegen kanker.
Helpen broccoli en kool bij het tegengaan van tumorgroei?
Broccoli en kool bevatten stoffen die in dier- en labonderzoek tumorgroei duidelijk remmen, en mensen die er veel van eten krijgen in onderzoek minder vaak kanker. Of dat oorzaak en gevolg is, en in welke hoeveelheid het helpt, is nog niet vastgesteld: meer broccoli eten is een verstandige keuze, maar het is geen vervanging van reguliere behandeling.
Beschermt aspirine of ibuprofen tegen darmkanker?
Aspirine beschermt aantoonbaar tegen darmkanker bij mensen met erfelijk verhoogd risico (Lynch-syndroom) en bij mensen onder de 60 met een ongezonde leefstijl, maar voor ouderen of mensen met een laag basisrisico wegen de bloedingsrisico's er waarschijnlijk tegenop. Bespreek het met je huisarts als je wilt weten of dit voor jou zinvol is.
Verhoogt het gebruik van de anticonceptiepil mijn kans op kanker?
De pil verlaagt het risico op eierstok- en baarmoederkanker aantoonbaar, maar verhoogt bij langdurig gebruik of gebruik vóór een eerste zwangerschap het borstkankerrisico licht. Bespreek je persoonlijke situatie met je huisarts of gynaecoloog als je twijfelt.
Klopt het dat besnijdenis beschermt tegen peniskanker en HPV?
Besnijdenis vroeg in het leven hangt samen met een duidelijk lager risico op invasieve peniskanker en een lagere kans op het dragen van HPV, maar een deel van die bescherming loopt via het voorkomen van fimose. HPV-vaccinatie is een beter onderbouwde preventiestap voor de meeste mensen.
Helpt omega-3 tegen kanker?
Onderzoek laat eerste aanwijzingen zien dat omega-3 vetzuren bij bepaalde kankersoorten een ondersteunende rol kunnen spelen, al is het geen bewezen kankermedicijn.