Is testosteron belangrijk voor vrouwen?
Testosteron is voor vrouwen een fysiologisch relevant hormoon, met het sterkste bewijs voor seksueel verlangen en seksuele functie. Als je klachten hebt die passen bij een laag testosterongehalte, is het de moeite waard dit met je arts te bespreken, inclusief de keuze voor toediening via de huid.
Vrouwen hebben in hun bloed hogere concentraties testosteron dan oestradiol. Dat maakt testosteron, samen met oestrogeen, een van de meest aanwezige geslachtshormonen bij vrouwen. Het werkt rechtstreeks in op weefsels door het hele lichaam én wordt gedeeltelijk omgezet naar oestradiol.
Het best onderbouwde effect is dat op seksueel verlangen en seksuele respons. Een meta-analyse van 36 gerandomiseerde, gecontroleerde studies bij ruim 8.480 postmenopauzale vrouwen liet zien dat testosteron via de huid (pleister of crème) het seksueel verlangen, de opwinding, het orgasme en de frequentie van prettige seksuele momenten significant verbetert ten opzichte van een placebo. Ook seksuele onrust en een negatief zelfbeeld namen af.
Voor stemming, energie en welbevinden is het beeld minder eenduidig. Een laag testosterongehalte gaat samen met aanhoudende vermoeidheid, minder motivatie en een lager gevoel van eigenwaarde. Of testosteron hier direct de oorzaak van is, is nog niet volledig aangetoond. Voor geheugen, spiermassa en botdichtheid werd in dezelfde meta-analyse geen statistisch aantoonbaar voordeel gevonden; de studies daarvoor waren te klein voor harde uitspraken.
Testosteronspiegels kunnen flink dalen door verwijdering van de eierstokken, waarbij de spiegel en die van de voorloper androstenedion met ongeveer 50% afneemt. Orale oestrogeentherapie verlaagt ook het vrij beschikbare testosteron, omdat het een bindingseiwit in het bloed verhoogt dat testosteron 'vasthoudt'. Vrouwen die orale hormoontherapie gebruiken lopen daardoor een groter risico op een functioneel testosterontekort.
Wie een behandeling overweegt, doet er goed aan te weten dat oraal toegediend testosteron ongunstige effecten op cholesterol heeft: het LDL stijgt en het HDL daalt. Dit nadeel treedt niet op bij toediening via de huid, wat daarom de voorkeur heeft. Bijwerkingen als acne en ongewenste haargroei kunnen optreden, maar ernstige problemen waren zeldzaam in de beschikbare trials. Eén praktisch knelpunt: er is in de meeste landen geen officieel goedgekeurd testosteronpreparaat voor vrouwen, waardoor artsen noodgedwongen buiten de geregistreerde indicatie voorschrijven.
Claims gebaseerd op vier PMID-bronnen, waaronder een meta-analyse van 36 gerandomiseerde studies (PMID 31353194) en meerdere klinische overzichtstudies. Mechanistische claims deels uit dieronderzoek (genetisch gemodificeerde muizen, PMID 26863277).
Helpt testosteron na je 50e en is het gevaarlijk?
Bij mannen boven de 50 met een aangetoond laag testosteron laat onderzoek positieve effecten zien op seksuele functie en stemming. Grote hartproblemen en prostaatkanker treden daarbij niet aantoonbaar vaker op. Eén voorbehoud dat je keuze kan beïnvloeden: er is een mogelijk verhoogd risico op een onregelmatig hartritme en botbreuken.
Wat zijn normale hormoonwaarden voor vrouwen en hoe laat je die testen?
Er bestaat geen universele norm voor hormoonwaarden bij vrouwen: ze hangen af van leeftijd, cyclusfase en meetmethode. Laat testen altijd begeleiden door een arts die die context meeneemt, zeker voor testosteron.
Hebben mannen ook oestrogeen nodig voor hun gezondheid?
Ja, mannen hebben oestrogeen nodig voor sterke botten, gezonde bloedvaten en vruchtbaarheid. Zowel een tekort als een teveel is schadelijk, dus het gaat om de juiste balans.
Verhoogt boron je testosteron?
De twee gerandomiseerde studies bij mannen tonen geen effect op testosteron; de enige kleine studie die bij mannen wel een stijging zag, had geen placebogroep en slechts acht deelnemers. Wil je je testosteron verbeteren, dan heeft boron op dit moment geen betrouwbare onderbouwing.
Kunnen hormonen verklaren waarom vrouwen gemiddeld langer leven dan mannen?
Geslachtshormonen dragen waarschijnlijk bij aan de langere levensduur van vrouwen, maar ze verklaren het verschil niet volledig. Sociale factoren tellen ook mee, en de hormonale bescherming heeft een duidelijke keerzijde na de menopauze.
Daalt testosteron bij mannen met de leeftijd?
Testosteron daalt bij mannen echt met de leeftijd. Testosterontherapie is alleen goed onderbouwd bij mannen met vastgesteld hypogonadisme (een medisch tekort aan testosteron) én klachten, vooral voor seksuele functie. Laat bij klachten altijd eerst de oorzaak onderzoeken.