Is testosteron belangrijk voor vrouwen?
Testosteron is ook voor vrouwen een belangrijk hormoon. Het sterkste bewijs gaat over seksueel verlangen na de menopauze: via de huid werkt het, maar overleg altijd een arts, want langetermijnveiligheid is nog niet vastgesteld.
Testosteron is bij vrouwen het meest biologisch actieve hormoon in het bloed, in hogere concentraties dan oestradiol. Het werkt deels rechtstreeks in weefsels en wordt deels omgezet naar oestradiol. Toch is de wetenschap over de precieze werking nog beperkt.
Het sterkste bewijs gaat over seksueel verlangen. Bij vrouwen na de menopauze met een laag seksueel verlangen laat een meta-analyse van 36 gerandomiseerde onderzoeken met ruim 8.400 deelnemers zien dat testosteron via de huid het aantal bevredigende seksuele ervaringen vergroot, het verlangen verbetert en seksuele stress vermindert1. Het effect is reëel maar matig: gemiddeld iets minder dan één extra bevredigende ervaring per maand vergeleken met nep-medicatie.
De veiligheid is genuanceerd. Testosteron via de huid geeft in beschikbare onderzoeken geen ernstige bijwerkingen, maar acne en meer lichaamsbeharing kwamen vaker voor2,3. Testosteron als pil is een ander verhaal: die vorm verhoogt het slechte cholesterol en verlaagt het goede, wat slecht is voor je hart. Pillen worden daarom afgeraden. Zelfbereide preparaten van niet-geregistreerde aanbieders worden ook afgeraden: bewijs voor werking én veiligheid ontbreekt.
Wat testosteron bij vrouwen níét doet, is minstens zo belangrijk om te weten. Huidige gegevens ondersteunen geen rol bij botgezondheid, energie of cognitie. Er zijn eerste aanwijzingen dat testosteron via de huid stemming en cognitieklachten bij de menopauze kan verlichten, maar dat berust op één retrospectief onderzoek zonder controlegroep (n=510,4. Gerandomiseerde onderzoeken hiervoor ontbreken nog.
Een belangrijk voorbehoud: de langetermijnveiligheid is nog niet vastgesteld. Wereldwijd zijn er in de meeste landen geen goedgekeurde testosteronpreparaten voor vrouwen, precies vanwege het ontbreken van langetermijndata over hart- en vaatziekten en kanker. Gebruik het dus alleen in overleg met een arts en bij voorkeur via de huid. Aan de andere kant van het spectrum, te veel testosteron zoals bij PCOS, veroorzaakt duidelijke klachten zoals overmatige haargroei. Meting is dan nuttig, al zijn commercieel verkrijgbare testen niet altijd nauwkeurig5,6,7.
Gebaseerd op een meta-analyse van 36 gerandomiseerde onderzoeken (n=8.480) voor seksuele uitkomsten (PMID 31353194), aanvullende systematische reviews en consensusverklaringen (PMID 33814355, 40706034), één retrospectief cohortonderzoek voor stemming en cognitie (n=510, PMID 39283522), en narratieve reviews voor fysiologie en te veel testosteron (PMID 26358173, 23380529, 34688417).