Testosteron is bij vrouwen fysiologisch essentieel, en voor de specifieke toepassing bij verminderd seksueel verlangen na de menopauze bestaat sterk klinisch bewijs voor transdermale therapie. Voor andere toepassingen zoals botten, energie en cognitie is het bewijs onvoldoende. Langetermijnveiligheid is nog niet aangetoond, wat betekent dat gebruik alleen via een arts en met een duidelijke indicatie verantwoord is.
Testosteron is bij vrouwen het meest biologisch actieve hormoon in het bloed, in hogere concentraties aanwezig dan oestradiol. Het werkt deels rechtstreeks in weefsels en wordt deels omgezet naar oestradiol. Hoewel het als essentieel wordt beschouwd voor lichamelijke en mentale gezondheid, is wetenschappelijk bewijs over de precieze werking en de gevolgen van een tekort bij vrouwen nog beperkt.
Het sterkste klinische bewijs gaat over seksueel verlangen. Bij postmenopauzale vrouwen met een laag seksueel verlangen (medisch aangeduid als HSDD) laat een grote meta-analyse van 36 gerandomiseerde onderzoeken met ruim 8.400 deelnemers zien dat transdermale testosteron het aantal bevredigende seksuele ervaringen vergroot, het verlangen en de opwinding verbetert, en seksuele stress vermindert. Het effect is reëel maar matig: gemiddeld iets minder dan één extra bevredigende seksuele ervaring per maand vergeleken met placebo.
Aan de veiligheidskant zijn de bevindingen genuanceerd. Transdermale testosteron (via de huid) in voor vrouwen normale doseringen geeft in de beschikbare onderzoeken geen ernstige bijwerkingen, maar acne en meer lichaamsbeharing kwamen vaker voor dan bij placebo. Orale testosteron is een ander verhaal: die toedieningsvorm verhoogt het LDL-cholesterol en verlaagt het HDL-cholesterol, wat ongunstig is voor het hart. Orale testosteron wordt daarom afgeraden. Zelfbereide preparaten van niet-geregistreerde aanbieders ontberen zowel bewijs voor werkzaamheid als voor veiligheid en kunnen ook niet worden aanbevolen.
Wat testosteron bij vrouwen níet doet, is minstens zo informatief. Huidige gegevens ondersteunen geen rol voor testosteron bij het verbeteren van botgezondheid, energie of cognitie. De onderzoeken hiernaar zijn te klein en te schaars om conclusies te trekken. Er zijn eerste voorlopige aanwijzingen dat transdermale testosteron stemming en cognitieklachten bij de menopauze kan verlichten, maar dat berust op één retrospectief onderzoek zonder controlegroep: gerandomiseerde trials hiervoor ontbreken nog.
Een cruciaal voorbehoud is de langetermijnveiligheid: die is simpelweg nog niet vastgesteld. Er zijn wereldwijd geen goedgekeurde testosteronpreparaten voor vrouwen in de meeste landen, precies vanwege het ontbreken van langetermijndata over hart- en vaatziekten en kanker. Dat maakt testosterontherapie bij vrouwen iets wat alleen in overleg met een arts mag worden overwogen, met een duidelijke indicatie (zoals gediagnostiseerde HSDD) en bij voorkeur via de huid. Aan de andere kant van het spectrum, te veel testosteron, zoals bij PCOS, veroorzaakt duidelijke klachten zoals overmatige haargroei. Meting van testosteron is daarbij nuttig, al zijn commercieel verkrijgbare testen niet altijd nauwkeurig.
Gebaseerd op een meta-analyse van 36 RCT's (n=8480) voor seksuele uitkomsten (PMID 31353194), aanvullende systematische reviews en consensusverklaringen (PMID 33814355, 40706034), één retrospectief cohortonderzoek voor stemming/cognitie (n=510, PMID 39283522), en narratieve reviews voor fysiologie en hyperandrogenisme (PMID 26358173, 23380529, 34688417).