Is soja gezond, of juist niet door de fyto-oestrogenen?

Soja bevat fyto-oestrogenen, ook wel isoflavonen genoemd. Die lijken op het vrouwelijke hormoon oestrogeen, maar werken wezenlijk anders in je lichaam. Een grote meta-analyse van 40 studies met ruim 3.200 postmenopauzale vrouwen laat zien dat soja-isoflavonen bij een typische dosis van 75 mg per dag géén meetbaar hormonaal effect hebben op de baarmoeder, hormoonspiegels of vaginaal weefsel¹. De angst dat soja 'als een hormoon werkt', klopt dus niet bij normale consumptiehoeveelheden.

Bij opvliegers en nachtzweten rond de menopauze helpen soja-isoflavonen wel een beetje. Interessant: het effect is het sterkst bij vrouwen wier darmbacteriën een stofje aanmaken dat equol heet. Niet iedereen doet dat, en dat verklaart waarom resultaten per persoon zo kunnen verschillen^2,3. Voor botgezondheid zijn de bevindingen wisselend: sommige studies zien minder botverlies in de wervelkolom, andere niet. Dat bewijs is nog niet stevig genoeg voor een harde conclusie.

Voor hart- en vaatziekten zien meerdere bevolkingsstudies een verband tussen meer soja eten en een lager risico op hart- en vaatziekten. Maar dat is associatief bewijs, geen bewijs dat soja die ziekte ook echt voorkomt. Hetzelfde geldt voor kanker: epidemiologische studies suggereren iets minder risico op borst- en prostaatkanker bij mensen die hun hele leven regelmatig sojavoeding eten⁴. De mechanismen zijn niet volledig bekend en het bewijs is niet definitief.

Er zijn ook aandachtspunten. Bij kinderen met een al verminderde schildklierfunctie kunnen isoflavonen de schildklier verder remmen; bij gezonde volwassenen is dat effect klein of afwezig⁵. Belangrijker: bij hormoonafhankelijke kankers, zoals bepaalde vormen van borst- of prostaatkanker, zijn hoge supplementdoses soja-isoflavonen af te raden. Gewone sojavoeding, dus tofu, edamame of sojamelk, wordt op basis van het beschikbare bewijs als veilig gezien. Voor cognitie of urinewegklachten is er nog te weinig bewijs dat soja-isoflavonen helpen.