Is er een veilige hoeveelheid alcohol?
Als je je gezondheidsrisico wil beperken, is volledig stoppen de meest onderbouwde keuze. Grote internationale gezondheidsorganisaties erkennen geen veilige ondergrens, en zelfs matig drinken gaat in grootschalig onderzoek gepaard met een licht verhoogd sterfterisico vergeleken met levenslange onthouding.
De WHO, het Internationaal Kankeronderzoeksagentschap (IARC) en de American Cancer Society beschouwen alcohol als een sterk kankerverwekkend middel. Er bestaat geen aangetoonde veilige hoeveelheid. Dat geldt voor iedereen, en zeker voor zwangere vrouwen.1,2,3,4
Lang leefde het idee dat één glaasje per dag goed is voor je hart. Oudere studies suggereerden dat matige drinkers minder kans hadden op hart- en vaatziekten dan mensen die nooit dronken. Maar dat beeld klopt waarschijnlijk niet. Zieke ex-drinkers werden bij de 'nooit-drinkers' ingedeeld, waardoor die groep er ongezonder uitzag dan ze was. Goed gecontroleerd onderzoek om dit te bewijzen ontbreekt volledig. Elk verondersteld hartvoordeel staat bovendien tegenover een bewezen hoger risico op kanker, beroerte en hartritmestoornissen bij dezelfde hoeveelheden.1,4
De grote Noorse HUNT-studie met bijna 25.000 deelnemers en een gemiddelde follow-up van 16,6 jaar laat zien dat meer gaan drinken over tien jaar gepaard gaat met een significant hogere kans om te overlijden. Zelfs mensen die altijd abstinent waren geweest en daarna binnen de officieel aanbevolen grenzen begonnen te drinken, hadden al een circa 20% hoger sterfterisico vergeleken met mensen die altijd abstinent bleven. Ook 'verantwoord drinken' is dus niet zonder risico.5
Dezelfde studie laat zien dat een goede lichamelijke conditie de nadelen van alcohol enigszins lijkt te dempen. Conditie bleek zelfs een sterkere voorspeller van sterfte dan alcoholgebruik. Maar dat betekent niet dat sporten alcohol veilig maakt. Het betekent alleen dat een goede conditie beschermend is, ongeacht of je drinkt.
Voor rode wijn bestaat het idee dat bepaalde plantenstoffen extra bescherming bieden, zeker als onderdeel van een mediterraan dieet. Studies tonen wel voordelen van dat dieet als geheel, maar niet dat die voordelen van de alcohol of de wijn zelf komen. Op het gebied van kankerrisico is rode wijn geen uitzondering.4,1 Voor zwangere vrouwen is de grens absoluut: er is geen veilige hoeveelheid en geen veilig moment. Alcohol bereikt de ongeboren vrucht via de placenta en is een van de meest vermijdbare oorzaken van ontwikkelingsachterstand en aangeboren afwijkingen.6,7
De claims zijn gebaseerd op grote cohortstudies bij mensen, waaronder de Noorse HUNT-studie met zo'n 25.000 deelnemers, officiële standpunten van WHO, IARC en de American Cancer Society, en een klassieke review uit 1984. Goed gecontroleerd onderzoek naar het directe effect van alcohol op sterfte en kanker ontbreekt vrijwel volledig. De cohortstudies hebben bekende beperkingen: het is lastig om andere factoren buiten beeld te houden, en zieke ex-drinkers werden in oudere studies onterecht bij de nooit-drinkers ingedeeld.