Het verband tussen UV-straling, inclusief zonnebank, en huidkanker is oorzakelijk en sterk onderbouwd. Toch is enige zonblootstelling nodig voor vitamine D-aanmaak. De praktische les is: regelmatig maar kort en buiten de piekuren, nooit tot verbranding, en de zonnebank vermijden.
UV-straling van zowel de zon als de zonnebank is een goed onderbouwde, oorzakelijke risicofactor voor huidkanker. Aan UV-straling wordt 60 tot 70 procent van alle melanomen toegeschreven. Huidkanker is de meest voorkomende kanker ter wereld, en de incidentie stijgt nog steeds. Dit is geen statistisch vermoeden maar een causaal verband dat breed wordt onderschreven door het onderzoek.
De zonnebank is in dit opzicht geen veilig alternatief voor de zon. Gebruik van de zonnebank veroorzaakt dezelfde schade als overmatige zonblootstelling: het UV-licht beschadigt het DNA van huidcellen, onderdrukt het lokale afweersysteem van de huid en veroorzaakt ontsteking. Deze drie mechanismen (DNA-mutaties, immuunsuppressie en ontstekingsreacties) zijn precies de stappen die leiden tot melanoomvorming. Hoe vaker en langer iemand een zonnebank gebruikt, hoe groter de cumulatieve schade.
Tegelijkertijd is enige zonblootstelling biologisch noodzakelijk. De huid maakt vitamine D aan onder invloed van UVB-straling, en meer dan de helft van de wereldbevolking loopt risico op een vitamine D-tekort, mede doordat mensen te weinig buitenkomen. Een tekort aan vitamine D wordt in verband gebracht met botaandoeningen (rachitis bij kinderen, osteoporose en fracturen bij volwassenen) en mogelijk ook met een verhoogd risico op bepaalde kankers, auto-immuunziekten, infectieziekten en hart- en vaatziekten, al is dat laatste bewijs niet voor alle aandoeningen even goed onderbouwd.
De vraag 'hoeveel zon is veilig?' heeft dan ook geen simpel universeel antwoord. Hoeveel vitamine D iemand aanmaakt hangt af van huidpigment, leeftijd, tijdstip van de dag, seizoen, breedtegraad en of er zonnebrandcrème wordt gebruikt. Mensen met een lichte huid maken sneller vitamine D aan maar verbranden ook sneller; mensen met meer huidpigment hebben meer blootstelling nodig voor dezelfde aanmaak. Een grove vuistregel die in het onderzoek wordt gehanteerd is: korte, regelmatige blootstelling van gezicht, armen en handen buiten de piekuren, zonder te verbranden. Verbranding is het duidelijkste teken dat de schadedrempel is overschreden.
Preventie werkt. Publiekscampagnes die mensen informeren over verstandige zonblootstelling hebben geleid tot een merkbare daling van de sterfte door melanoom, ook al stijgt het totale aantal nieuwe gevallen nog. De meeste huidkankers zijn volgens de onderzoekers preventabel. Concreet betekent dat: verbranding vermijden, de zonnebank links laten liggen, en in de felle middagzon beschermende kleding en zonnebrandcrème gebruiken, zonder de dagelijkse matige blootstelling voor vitamine D-aanmaak volledig te vermijden.
Gebaseerd op meerdere studies met een sterke causale onderbouwing voor UV-straling als oorzaak van huidkanker (PMID 27539279, 34503715, 40180935, 39417901, 28703311, 29782900, 8474993). Vitamine D-claims zijn gebaseerd op één bron (PMID 32918212); het bewijs voor niet-bot-gerelateerde aandoeningen is matig.