Wat gebeurt er met je DNA als je te veel in de zon zit?

UVB-straling, het kortgolvige deel van zonlicht, wordt rechtstreeks opgenomen door je DNA. Daardoor kleven naburige DNA-bouwstenen aan elkaar vast, zogeheten dimeren. Al na een uur blootstelling kan dat over het hele genoom uitgebreid voorkomen. UVA-straling, die meer dan 90% van het zonlicht uitmaakt dat de aarde bereikt, werkt anders: het activeert stoffen in de huidcel die schadelijke zuurstofradicalen aanmaken, die daarna het DNA indirect beschadigen. UVA vormt ook rechtstreeks dimeren in levende huid.

Als de cel zich deelt voordat die schade is hersteld, maakt het kopieerproces fouten. Dat levert een herkenbaar mutatiepatroon op dat specifiek is voor zonlichtschade. Ditzelfde patroon wordt teruggevonden in huidtumoren. Chronische overmatige blootstelling stapelt die mutaties op, en dat is een primaire oorzaak van zowel gewone huidkanker (basaalcel- en plaveiselcelcarcinoom) als het gevaarlijkere melanoom. Huidkanker is daarmee de meest voorkomende kanker in de VS.

Je lichaam heeft gelukkig ingebouwde reparatiemechanismen die UV-schade kunnen opsporen en uitknippen. Die systemen werken goed bij beperkte blootstelling, maar raken overbelast als de schade te groot of te herhaald is. DNA-schade door de zon speelt ook een rol bij zonnebrand, bij het tijdelijk dempen van het lokale afweersysteem in de huid, en bij het bruiningsproces zelf.

Gebruik je bepaalde medicijnen, let dan extra op. Sommige antibiotica (zoals fluoroquinolonen) en huidmedicijnen (zoals psoralenen) versterken de schadelijke werking van UV op DNA aanzienlijk. Kom je regelmatig in de zon terwijl je deze middelen gebruikt, bespreek dat dan met je arts of apotheker.

Er zijn voorzichtige aanwijzingen dat antioxidanten zoals vitamine C, vitamine E en plantaardige polyfenolen UV-schade deels zouden kunnen beperken. Maar dat bewijs is nog zwak en grotendeels afkomstig uit dierproeven. Er zijn geen harde conclusies op te baseren voor mensen.