Hoe vaak moet ik mijn bloeddruk thuis meten, en wat is normaal?

Thuisbloeddrukmetingen zijn waardevoller dan alleen een meting bij de huisarts, omdat ze twee belangrijke meetfouten van de spreekkamer kunnen blootleggen. Bij 'witte-jassen-hypertensie' is de bloeddruk verhoogd in de spreekkamer maar thuis normaal, terwijl 'gemaskeerde hypertensie' precies het omgekeerde is: thuis te hoog, bij de dokter normaal. Dat laatste is bepaald niet onschuldig: het risico op hart- en vaatziekten bij gemaskeerde hypertensie is bijna even groot als wanneer de bloeddruk altijd verhoogd is. Thuismetingen en 24-uurs (ambulante) metingen vullen elkaar aan en geven samen een betrouwbaarder totaalplaatje.

Wat is normaal? De spreekkamernorm die het meest wordt gehanteerd, is onder de 120/80 mmHg voor een gezonde, onbehandelde volwassene. Boven die waarde worden leefstijlaanpassingen aanbevolen. Bij medicamenteuze behandeling is het gebruikelijke doel onder de 140/90 mmHg, of onder de 130/80 mmHg voor mensen met diabetes of een chronische nierziekte. Thuisnormen liggen doorgaans iets lager dan spreekkamernormen, omdat de meting ontspannen en zonder witte-jassen-effect plaatsvindt. De bronnen geven geen exacte thuisdrempelwaarden, maar het principe is dat een thuis consequent gemeten waarde boven de 135/85 mmHg als verhoogd beschouwd kan worden.

Niet alleen de hoogte van de bloeddruk telt, maar ook hoe stabiel die is over de tijd. Uit onderzoek blijkt dat grotere schommelingen van de bloeddruk van meting tot meting, los van het gemiddelde niveau, samenhangen met een hoger risico op overlijden, hart- en vaatziekten en beroerte. De hazard ratio's liggen tussen 1,10 en 1,18 per standaarddeviatie hogere variabiliteit, vergelijkbaar met het effect van cholesterol op hart- en vaatziekten. Dit is een extra reden om regelmatig te meten en niet te wachten op een enkel getal dat 'goed' of 'slecht' is.

Wat er 's nachts met de bloeddruk gebeurt, is eveneens klinisch relevant, hoewel dit alleen via een 24-uurs meting zichtbaar is. Elke stijging van de nachtelijke systolische bloeddruk met 20 mmHg verhoogt het risico op hart- en vaatziekten met een factor 1,18 en op hartfalen met een factor 1,25. Bij een zogenaamd 'riser-patroon', waarbij de bloeddruk 's nachts hoger is dan overdag, loopt het risico op hartfalen zelfs meer dan twee keer zo hoog op. Thuismetingen kunnen dit nachtelijk patroon niet meten; daarvoor is een ambulante (draagbare) meter nodig.

Hoeveel metingen dan? De bronteksten geven geen exacte meetfrequentie voor thuismeting, maar uit het belang van betrouwbaar gemiddelden en het opsporen van variabiliteit kan afgeleid worden dat meerdere metingen over meerdere dagen nodig zijn voor een zinvol beeld. Regelmatig meten, bij voorkeur op vaste momenten (ochtend en avond, zittend, na vijf minuten rust) en het bijhouden van de waarden, geeft de arts de meeste informatie. Een eenmalige thuismeting heeft weinig waarde. Als bijkomende bevinding: een hogere thuissystolische bloeddruk bleek in een kleine observationele studie (61 patiënten) samen te hangen met meer nachtelijk plassen, waarbij de kans op nycturie met ongeveer 2,5 procent steeg per mmHg hogere thuisbloeddruk. Dit is een vroeg signaal dat verdere bevestiging nodig heeft.

Op het gebied van leefstijl laat een kleine studie (8 weken, patiënten met hypertensie en diabetes type 2) zien dat een natriumarm, kaliumrijk dieet gecombineerd met speciaal low-sodiumzout de thuisbloeddruk met maximaal 13 mmHg systolisch kan verlagen. De onderzoekers zelf benadrukken dat meer studies nodig zijn. Dit is dus een veelbelovende richting, maar nog geen bewezen standaardadvies.