Hoe snel neemt de kans op alzheimer toe naarmate je ouder wordt?
De kans op alzheimer neemt duidelijk toe met de leeftijd, maar het risico per leeftijdsgroep zelf is de afgelopen decennia stabiel gebleven. Vergrijzing drijft het groeiende aantal gevallen wereldwijd, en dat maakt beïnvloedbare factoren des te relevanter.
Hoe oud je bent, is de sterkste voorspeller van alzheimer. In Europa heeft gemiddeld 5,05% van de bevolking de ziekte, maar dat percentage loopt sterk op bij hogere leeftijdsgroepen. Elk jaar krijgen zo'n 11 op de 1000 Europeanen de diagnose voor het eerst.
Vrouwen worden vaker getroffen dan mannen. In Europa hebben vrouwen een prevalentie van 7,13% tegenover 3,31% bij mannen. Wat de incidentie betreft: bij vrouwen gaat het om 13,25 nieuwe gevallen per 1000 personen per jaar, bij mannen om 7,02. Dit verschil is wereldwijd en ook in China teruggevonden, maar waarom vrouwen gevoeliger zijn, is op basis van het beschikbare onderzoek niet te zeggen.
Wereldwijd steeg het absolute aantal nieuwe gevallen per jaar van ruim 4 miljoen in 1992 naar bijna 10 miljoen in 2021. Die verdubbeling lijkt alarmerend, maar is vrijwel volledig te verklaren door vergrijzing en bevolkingsgroei: het risico per leeftijdsgroep zelf bleef in die dertig jaar vrijwel gelijk. De aandoening wordt dus niet gevaarlijker per se; er zijn simpelweg meer mensen die de risicovolle leeftijd bereiken.
Naar 2036 schatten prognoses dat het jaarlijkse aantal nieuwe gevallen wereldwijd oploopt naar bijna 19 miljoen. Ook daarin is vergrijzing de motor, niet een stijgend risico per persoon. Voor jou persoonlijk betekent dit dat ouder worden de kans op alzheimer fors verhoogt, maar dat het risico per leeftijdsgroep stabiel is gebleven: leefstijl en andere beïnvloedbare factoren spelen dus wel degelijk een rol.
Dit antwoord steunt op twee grote samenvattingen van Europees en wereldwijd onderzoek, en een overzicht van studies onder Chinese ouderen (meer dan 626.000 deelnemers). De Europese en wereldwijde cijfers komen uit brede analyses met veel deelnemers en gelden als betrouwbaar. De Chinese cijfers zijn wat grilliger door verschillen in hoe studies alzheimer diagnosticeerden. Projecties naar 2036 zijn modelschattingen en daarmee inherent onzeker.
Begint alzheimer tientallen jaren voor de diagnose?
Ja, de biologische veranderingen bij Alzheimer beginnen gemiddeld zo'n twintig jaar voor de diagnose, maar klachten komen pas veel later. Vroege opsporing via bloedtests wordt steeds beter mogelijk, al is het nog onduidelijk of vroeg ingrijpen de ziekte ook echt kan stoppen.
Is er een verband tussen mondbacteriën en de ontwikkeling van alzheimer?
Er is een consistent verband tussen mondbacteriën en alzheimer, maar een bewezen oorzaak-gevolgrelatie bij mensen ontbreekt nog. Goede mondverzorging is verstandig, maar verwacht er geen bewezen bescherming tegen alzheimer van.
Waarom werkt je geheugen minder goed als je ouder wordt?
Geheugenverlies bij ouder worden is een normaal biologisch proces met meerdere duidelijk aangetoonde oorzaken, maar je kunt het afremmen: regelmatige beweging en mentale activiteit hebben de sterkste onderbouwing.
Krimpen je hersenen echt naarmate je ouder wordt?
Je hersenen krimpen inderdaad met het ouder worden, met name in gebieden voor geheugen en planning. Hoge bloeddruk versnelt dat proces, terwijl bewegen en cognitieve inspanning de compenserende activiteit van je hersenen versterken.
Is er een middel in ontwikkeling dat alzheimer voorkomt?
Er zijn veelbelovende aanwijzingen dat een actieve leefstijl en het behandelen van risicofactoren zoals hoge bloeddruk en diabetes het risico kunnen verlagen. Bewezen preventie bestaat nog niet, maar als je nu begint met die aanpasbare factoren, profiteer je sowieso van de gezondheidsvoordelen.