Het bewijs is gemengd: meer vezels eten is zinvol bij milde verstopping, maar bij ernstigere of onverklaarde verstopping kunnen extra vezels de klachten verergeren. Een mediterraan of plantgebaseerd eetpatroon lijkt in grote observationele studies beschermend, los van de vezelinname. Voor ouderen ontbreken nog krachtige studies die specifiek voor hun situatie uitwijzen wat het beste werkt.
Vezelrijk eten helpt niet iedereen even goed tegen verstopping, en bij sommige mensen maakt het de klachten juist erger. Bij milde verstopping geldt meer vezels eten nog steeds als een verstandige eerste stap. Maar bij zogenaamde idiopathische verstopping, verstopping zonder duidelijke oorzaak, kunnen extra vezels het gevoel van een opgeblazen buik en het moeten persen juist verergeren in plaats van verlichten. Het simpele advies 'eet meer vezels' is dus te kort door de bocht.
Een kleine Singaporese studie onder 63 patiënten liet een opvallend resultaat zien: mensen die helemaal stopten met vezels gingen van één stoelgang per 3,75 dagen naar één stoelgang per dag. Klachten zoals een opgeblazen gevoel en persen verdwenen volledig in de groep zonder vezels, terwijl die klachten bleven bestaan bij mensen die vezels bleven eten. Dit is een intrigerende bevinding, maar de studie was klein, had geen controlegroep en is nog niet bevestigd in groter onderzoek. Het betekent dus niet dat iedereen met verstopping beter af is zonder vezels, alleen dat bij een specifieke groep de gangbare aanpak averechts kan werken.
Wat wel consistent bescherming lijkt te bieden, is een mediterraan of plantgebaseerd eetpatroon als geheel. In drie grote Amerikaanse cohorten met ruim 95.000 deelnemers van middelbare en hogere leeftijd was zo'n eetpatroon gelinkt aan respectievelijk 16% en 20% minder kans op het ontstaan van verstopping. Een westers eetpatroon hing samen met 22% meer kans. Opvallend daarbij: dit verband stond los van hoeveel vezels iemand at. Groenten en noten leken de meest beschermende onderdelen. Het gaat hier om een associatiestudie, dus of dit werkelijk oorzaak en gevolg is, staat nog niet vast.
Voor ouderen van 60 jaar en ouder bevelen richtlijnen vezelsupplementen aan, zoals psyllium, als eerste stap naast andere leefstijlaanpassingen. Belangrijk daarbij is dat de vezelinname geleidelijk wordt opgebouwd om bijwerkingen zoals een opgeblazen gevoel te beperken. Harde bewijzen specifiek voor deze leeftijdsgroep ontbreken echter in de beschikbare studies. Bij ouderen spelen ook weinig bewegen en andere factoren een rol, waardoor het moeilijk is om één oorzaak van darmklachten aan te wijzen.
Een veelgehoord advies is om meer te drinken tegen verstopping, maar dit klopt niet voor de meeste mensen. Onderzoek toont geen effect van extra vochtinname op verstopping, tenzij iemand daadwerkelijk uitgedroogd is. Dit advies wordt dus niet onderbouwd door de wetenschap.
Gebaseerd op meerdere observationele cohorten (tot ruim 95.000 deelnemers), een kleine RCT-achtige studie zonder controlegroep (n=63), en richtlijnenartikelen. Geen grote gerandomiseerde trials specifiek voor ouderen gevonden in de aangeleverde bronnen.