Wat zijn T-cellen en waarom worden ze minder met leeftijd?
Je immuunsysteem verliest met de jaren een deel van zijn slagkracht doordat de thymus krimpt en verse T-cellen schaars worden. Daar valt nu nog weinig concreets aan te doen, maar bewegen, goede slaap en het bijhouden van vaccinaties helpen je afweer zo goed mogelijk te onderhouden.
T-cellen zijn witte bloedcellen die de kern vormen van je afweer tegen virussen, bacteriën en kankercellen. Er zijn grove twee types: helpercellen die het immuunsysteem coördineren, en aanvallende cellen die besmette of kwaadaardige cellen direct vernietigen. Naïeve T-cellen zijn 'verse' exemplaren die nog nooit een ziekteverwekker hebben gezien en klaarstaan om nieuwe bedreigingen te herkennen.
Die verse T-cellen worden aangemaakt in de thymus, een klierorgaan achter het borstbeen. Naarmate je ouder wordt, krimpt de thymus en verliest hij geleidelijk zijn functie. De productie van nieuwe naïeve T-cellen daalt daardoor met de leeftijd fors. Dat zie je ook terug in bloed: onderzoek bij mensen laat zien dat het aandeel verse T-cellen meetbaar afneemt. Tegelijk raakt de verscheidenheid aan T-cellen kleiner. Dat betekent dat je lichaam steeds minder verschillende 'koppen' heeft om nieuwe indringers te herkennen, wat de kwaliteit van je afweer op oudere leeftijd beperkt.
Ondertussen hopen oudere, uitgeputte T-cellen zich op. Bij mensen van rond de zestig is gemiddeld 64% van de aanvallende T-cellen in een verouderde toestand. Ze kunnen zich nauwelijks nog delen en zijn min of meer buiten dienst. Dat is meer dan eerder werd gedacht.
Daar bovenop neemt een specifieke groep ontsteking-bevorderende T-cellen toe. Ze scheiden een eiwit uit dat granzyme K heet en dat laaggradige chronische ontsteking aanwakkert in omliggende cellen en weefsels. Dit wordt gezien als een kenmerk van de sluimerende ontsteking die bij veroudering hoort. Verouderde T-cellen kunnen zo ook bijdragen aan auto-immuunziekten als reumatoïde artritis, vermoedelijk omdat de interne regulatie van het immuunsysteem verslechtert.
Of dat tij te keren is, is nog grotendeels onbekend. Een vroeg verkennende studie zag dat BCG-vaccinatie bij mensen met een specifiek immunologisch profiel de 'biologische leeftijd' van T-cellen iets deed dalen, maar dat is één observatie zonder bewezen oorzakelijk verband. Hier is nog veel meer onderzoek nodig.
Claims zijn gebaseerd op humane studies, waaronder single-cel RNA-onderzoek en observationele cohorten. Geen grote gerandomiseerde trials. Causaliteit is aannemelijk maar niet altijd bewezen. Eén claim (BCG) is uitdrukkelijk verkennend en berust op een verband, geen aangetoonde oorzaak.
Verzwakt je immuunsysteem echt als je ouder wordt, en kun je daar iets aan doen?
Je immuunsysteem verzwakt aantoonbaar met de leeftijd, maar gezond eten en bewegen kunnen de sluimerende ontsteking die daarbij hoort verminderen. Voor medicijnen tegen verouderde cellen is het nog te vroeg om op te vertrouwen.
Verzwakt je afweer echt naarmate je ouder wordt?
Je afweer verzwakt inderdaad naarmate je ouder wordt, maar hoe snel dat gaat verschilt sterk per persoon. Leefstijlfactoren spelen daarin een rol, al is nog weinig bewezen voor mensen specifiek.
Welke factoren verzwakken je immuunsysteem?
Verschillende factoren verzwakken je immuunsysteem aantoonbaar: tekorten aan vitamine A, zink en ijzer zijn het best onderbouwd, maar ook medische behandelingen, chronische stress en zware inspanning spelen een rol. Bij medisch gebruik van hoge doses steroïden of een hiv-infectie is het verstandig je arts te betrekken bij infectiepreventie.
Veroudert je immuunsysteem op een andere snelheid dan je hart?
Ja, je immuunsysteem en hart verouderen meetbaar op verschillende snelheden, en een verouderd immuunsysteem hangt sterker samen met een langere levensduur dan het hart. Het gaat om associaties, geen oorzakelijk bewijs, maar het is wel een reden om beide serieus te nemen.
Werkt de griepprik minder goed als je ouder bent?
De griepprik werkt bij ouderen aantoonbaar minder goed dan bij jongere mensen, maar hoge-dosis en andere verbeterde vaccins verkleinen dat nadeel fors. Vraag je arts of apotheek of jij in aanmerking komt voor zo'n verbeterd vaccin.
Waarom zijn ouderen vatbaarder voor griep?
Ouderen zijn vatbaarder voor griep door een combinatie van een verouderd immuunsysteem, chronische ziekten en laaggradige achtergrondontsteking. Vraag bij je arts of apotheker of je als 65-plusser een hoog-dosis griepvaccin kunt krijgen, want dat biedt betere bescherming dan de standaardvariant.