Wat zijn T-cellen en waarom worden ze minder met leeftijd?
Je immuunsysteem verliest met de jaren een deel van zijn slagkracht doordat de thymus krimpt en verse T-cellen schaars worden. Daar valt nu nog weinig concreets aan te doen, maar bewegen, goede slaap en het bijhouden van vaccinaties helpen je afweer zo goed mogelijk te onderhouden.
T-cellen zijn witte bloedcellen die de kern vormen van je afweer tegen virussen, bacteriën en kankercellen. Er zijn grove twee types: helpercellen die het immuunsysteem coördineren, en aanvallende cellen die besmette of kwaadaardige cellen direct vernietigen. Naïeve T-cellen zijn 'verse' exemplaren die nog nooit een ziekteverwekker hebben gezien en klaarstaan om nieuwe bedreigingen te herkennen.
Die verse T-cellen worden aangemaakt in de thymus, een klierorgaan achter het borstbeen. Naarmate je ouder wordt, krimpt de thymus en verliest hij geleidelijk zijn functie. De productie van nieuwe naïeve T-cellen daalt daardoor met de leeftijd fors. Dat zie je ook terug in bloed: onderzoek bij mensen laat zien dat het aandeel verse T-cellen meetbaar afneemt. Tegelijk raakt de verscheidenheid aan T-cellen kleiner. Dat betekent dat je lichaam steeds minder verschillende 'koppen' heeft om nieuwe indringers te herkennen, wat de kwaliteit van je afweer op oudere leeftijd beperkt.
Ondertussen hopen oudere, uitgeputte T-cellen zich op. Bij mensen van rond de zestig is gemiddeld 64% van de aanvallende T-cellen in een verouderde toestand. Ze kunnen zich nauwelijks nog delen en zijn min of meer buiten dienst. Dat is meer dan eerder werd gedacht.
Daar bovenop neemt een specifieke groep ontsteking-bevorderende T-cellen toe. Ze scheiden een eiwit uit dat granzyme K heet en dat laaggradige chronische ontsteking aanwakkert in omliggende cellen en weefsels. Dit wordt gezien als een kenmerk van de sluimerende ontsteking die bij veroudering hoort. Verouderde T-cellen kunnen zo ook bijdragen aan auto-immuunziekten als reumatoïde artritis, vermoedelijk omdat de interne regulatie van het immuunsysteem verslechtert.
Of dat tij te keren is, is nog grotendeels onbekend. Een vroeg verkennende studie zag dat BCG-vaccinatie bij mensen met een specifiek immunologisch profiel de 'biologische leeftijd' van T-cellen iets deed dalen, maar dat is één observatie zonder bewezen oorzakelijk verband. Hier is nog veel meer onderzoek nodig.
Claims zijn gebaseerd op humane studies, waaronder single-cel RNA-onderzoek en observationele cohorten. Geen grote gerandomiseerde trials. Causaliteit is aannemelijk maar niet altijd bewezen. Eén claim (BCG) is uitdrukkelijk verkennend en associationeel.