Wat is oxidatieve stress en hoe erg is het echt?

Elke cel in je lichaam maakt continu kleine, agressieve moleculen aan als bijproduct van de energieproductie. Dat zijn de zogenoemde reactieve zuurstofverbindingen, ook wel vrije radicalen genoemd. Normaal ruimt je lichaam die netjes op. Maar als de ophoping groter is dan je cellen aankunnen, ontstaat oxidatieve stress: de moleculen beschadigen vetten, eiwitten, DNA en de energiefabriekjes van de cel (de mitochondria). Dit mechanisme is goed onderbouwd en wordt als oorzakelijk beschouwd.

De schade die hierdoor aan DNA ontstaat is inmiddels ook bij mensen gedocumenteerd: meer dan twintig soorten aangetaste DNA-bouwstenen zijn gevonden. Of dit altijd tot ziekte leidt, is minder zeker. Bevindingen spreken elkaar soms tegen en de meetmethoden hebben beperkingen. De rol bij specifieke aandoeningen varieert. Zo draagt oxidatieve stress in de hartspier waarschijnlijk bij aan hartschade bij langdurig zwaar alcoholgebruik, meer dan 80 gram per dag gedurende vijf jaar of langer. En bij mensen die tegelijk spiermassa verliezen en overgewicht hebben, geldt oxidatieve stress als een van de centrale boosdoeners. Bij de ziekte van Alzheimer is er een duidelijke samenhang met schade aan de mitochondria in hersencellen, maar of oxidatieve stress hier de oorzaak is of een gevolg, is nog niet bewezen.

Voor de huid is de link het sterkst aangetoond. UV-straling versnelt oxidatieve schade en draagt daarmee direct bij aan rimpels, pigmentvlekken en verlies van elasticiteit. Dat is de best gedocumenteerde externe versneller.

Wat voor de hand zou liggen is: meer antioxidanten eten of slikken. Dat klopt deels, maar minder makkelijk dan het klinkt. In labomstandigheden remmen antioxidanten oxidatieve schade aantoonbaar. Hoe goed dat ook in het echte lichaam werkt, is veel minder zeker. De resultaten zijn niet consistent en meetmethoden geven onvoldoende houvast. Dit maakt het vooralsnog moeilijk te zeggen welke voedingsbron of supplement het meeste verschil maakt.