Wat gebeurt er precies in de perimenopauze, en wat helpt ertegen?
De perimenopauze brengt klachten door hormonale schommelingen, van opvliegers en slaapproblemen tot botafname en stemmingswisselingen. Hormoontherapie is de meest werkzame aanpak, het meest gunstig voor vrouwen die binnen tien jaar na het begin van de menopauze starten; voor wie dat niet wil of kan, zijn leefstijl en gesprekstherapie alternatieven.
De perimenopauze begint wanneer de eierstokken geleidelijk minder goed gaan werken. Oestrogeen, progesteron en testosteron schommelen sterk, nog voordat de productie volledig stopt. Die schommelingen veroorzaken de meeste klachten. De overgang duurt gemiddeld vier tot zeven jaar, maar kan bij sommige vrouwen langer dan een decennium aanhouden.
De meest bekende klacht zijn opvliegers. De meerderheid van de vrouwen heeft er last van, en bij circa één op de drie zijn die klachten matig tot ernstig. Slaapproblemen hangen hier nauw mee samen: slechter slapen, meer opvliegers en een sombere stemming versterken elkaar over en weer. De kans op angst- en depressieve klachten stijgt het scherpst in de latere fase van de overgang, wanneer menstruaties langer uitblijven. Vaginale droogheid en pijn bij het vrijen komen bij ongeveer een derde van de vrouwen voor, en dat is een klacht die, in tegenstelling tot opvliegers, zonder behandeling alleen maar toeneemt.
Daarnaast spelen ook onregelmatige menstruaties, botafname, toename van buikvet en ongunstige veranderingen in de stofwisseling een rol. Deze klachten worden minder snel met de overgang in verband gebracht, maar hangen er wel mee samen.
Hormoontherapie met oestrogeen, al dan niet gecombineerd met progestageen, is de meest werkzame behandeling voor opvliegers en andere menopauzeklachten. Voor vrouwen die binnen tien jaar na het begin van de menopauze starten, zijn de baten groter dan de risico's, mits er geen contra-indicaties zijn. Na zeven jaar gebruik van oestrogeen-alleen daalde het aantal botbreuken van 141 naar 92-113 per duizend vrouwen. Voor vrouwen die meer dan tien jaar na de menopauze beginnen, liggen de risico's, waaronder op beroerte, trombose en borstkanker, hoger. Combinatietherapie verhoogde het risico op borstkanker na 5,6 jaar van 19 naar 20-30 per duizend vrouwen. Hormoontherapie is ook niet bedoeld als preventie voor hart- en vaatziekten of dementie.
Hormoontherapie kan ook een bescheiden effect hebben op depressieve klachten tijdens de perimenopauze, al is het effect klein en de zekerheid ervan beperkt. Voor wie hormonen wil vermijden, zijn leefstijlaanpassingen en gesprekstherapie reële alternatieven, al zijn de effectgroottes van afzonderlijke niet-hormonale middelen minder goed in kaart gebracht. Houd er rekening mee dat de meeste hormoontherapie-regimes nog niet specifiek zijn goedgekeurd voor vrouwen in de perimenopauze: studies naar deze groep apart zijn schaars.
Dit antwoord rust op meerdere grote overzichtsstudies en een brede internationale richtlijnbasis over menopauzeklachten en hormoontherapie, plus één overzicht van twaalf gerandomiseerde studies naar hormoontherapie en depressie. Over de werkzaamheid van hormoontherapie bij opvliegers en botbreuken is het bewijs sterk. Het bewijs voor het effect op depressieve klachten is beperkt: de onderzoekers beoordelen de zekerheid als laag. Over niet-hormonale middelen (supplementen, leefstijl) zijn de effectgroottes minder goed gedocumenteerd in de beschikbare bronnen.
Hoe merk je de perimenopauze aan je hormonen?
In de perimenopauze stijgt FSH als eerste en daalt inhibine B, terwijl oestradiol aanvankelijk gewoon of zelfs verhoogd blijft. Eén bloedmeting zegt weinig door de enorme schommelingen; alleen een aanhoudend patroon of 12 maanden zonder menstruatie geeft echt houvast.
Hoe laat je je hormoonwaarden testen tijdens de perimenopauze?
Hormoontesten tijdens de perimenopauze zijn lastig te interpreteren: AMH is de meest praktische keuze, maar geeft geen betrouwbare voorspelling van je vruchtbaarheid. Laat uitslagen altijd begeleiden door een arts.
Welke hormoonwaarden zijn kenmerkend voor de perimenopauze en menopauze?
Kenmerkend zijn een vroege daling van AMH en inhibine B, gevolgd door een stijging van FSH en een late daling van oestradiol. Laat je bij klachten niet alleen leiden door een bloedtest, want hormoonwaarden fluctueren sterk tijdens de overgang; bespreek het patroon van je menstruaties en klachten met je arts.
Hoe veranderen je hormoonwaarden gedurende je menstruatiecyclus?
Je hormoonwaarden volgen een herkenbaar patroon door de cyclus: oestrogeen en progesteron stijgen en dalen op vaste momenten, met een scherpe LH-piek rond de eisprong. Houd er rekening mee dat er tussen vrouwen onderling grote verschillen zijn, en dat de pil dit patroon grotendeels onderdrukt.
Wat doet de overgang of menopauze met je darmflora?
Tijdens de overgang verschuiven specifieke bacteriesoorten in je darmflora en verwerken je darmbacteriën oestrogeen minder actief. Gevarieerd eten en probiotica zijn concrete manieren om je darmflora te ondersteunen.
Maakt de menopauze je huid sneller oud?
De menopauze versnelt het verlies van collageen, vochtvasthoudend vermogen en huiddikte merkbaar, maar vlekken en huidkanker zijn vrijwel zeker het gevolg van zonlicht. Heb je last van huidklachten rondom de menopauze, bespreek dan met je arts of HRT voor jou als totaalplaatje zinvol is.