Wat doet te weinig slaap met je darmen?

Chronisch te weinig slapen verstoort de samenstelling van de darmbacteriën. In meerdere observationele onderzoeken bij mensen én in dierexperimenten zien onderzoekers een verschuiving in welke bacteriën er groeien, met minder diversiteit en een overgroei van sommige soorten. Dit patroon wordt consistent beschreven, maar of het écht slaaptekort is dat de verstoring veroorzaakt, of dat een omgekeerde relatie ook meespeelt, is bij mensen nog niet helemaal opgehelderd.

Een concreet gevolg is dat de hoeveelheid butyraat daalt. Butyraat is een stofje dat darmbacteriën maken uit vezels en dat de darmwand gezond houdt. Mensen met chronische slaapproblemen blijken minder butyraat-producerende bacteriën in hun darmen te hebben en lagere butyraatwaarden in het bloed. In muizenonderzoek ging dit dalende butyraat hand in hand met verslechterde slaap; toediening van butyraat herstelde de slaap weer. Dat is een aanwijzing voor een vicieuze cirkel: slechte slaap, minder butyraat, nóg slechtere slaap.

Daarnaast kunnen bepaalde darmbacteriën die floreren bij slaaptekort afvalstoffen aanmaken die vermoeidheid en stofwisselingsproblemen versterken. Hoe sterk dit mechanisme bij mensen is, is onduidelijk: het bewijs hiervoor komt voornamelijk uit dieronderzoek en indirecte overzichtsstudies.

Bij kinderen met slaapapneu (waarbij de ademhaling 's nachts herhaaldelijk stokt) is ook een veranderd microbioom gezien, gekoppeld aan hogere risico's op overgewicht en hart- en vaatziekten. Dieronderzoek laat bovendien zien dat slaaptekort van de moeder tijdens de zwangerschap de darmflora van de nakomelingen kan beïnvloeden, maar of dat ook bij mensen zo werkt is onzeker.

Probiotica zijn onderzocht als mogelijke tegenhanger: suppletie met levende bacteriën gaat in sommige studies samen met een iets betere slaapkwaliteit. Dat bewijs is echter beperkt en onvoldoende om harde aanbevelingen op te baseren. Het laat wel zien dat de verbinding tussen darmen en slaap in twee richtingen loopt.