Mitochondria-DNA-varianten hangen samen met telomeerlengte in cellen
Hoe snel je cellen verouderen hangt voor een deel af van je mitochondriaal DNA, het kleine stukje erfelijk materiaal in de energiefabriekjes van je cellen. Nieuw onderzoek laat zien dat varianten in dat DNA mogelijk een rol spelen bij de regulatie van telomeerlengte, via een route die draait om NAD+.
Telomeren zijn de beschermende uiteinden van chromosomen. Ze worden korter bij elke celdeling en gelden als een maat voor celveroudering. Hoe lang telomeren zijn, verschilt sterk tussen mensen en wordt voor een deel doorgegeven via erfelijkheid. Het onderzoek werd gepubliceerd in het tijdschrift eLife.
Mitochondriale varianten en oxidatieve stress
De onderzoekers gebruikten een zogenoemd cybride-model: menselijke mitochondriën, afkomstig uit bloedplaatjes van donoren met verschillende telomeerlengte, werden ingebracht in cellen waaruit het eigen mitochondriaal DNA was verwijderd. Zo konden ze het effect van specifieke DNA-varianten in de mitochondriën isoleren van de rest van het erfelijk materiaal.
Ze vonden dat de telomeerlengte van de donor omgekeerd samenhing met de hoeveelheid reactieve zuurstofverbindingen (oxidatieve stress) in de cybriden: meer stress bij kortere telomeren. Dit suggereert dat bepaalde mitochondriale DNA-varianten de energieproductie efficiënter laten verlopen, wat de telomeren gunstig beïnvloedt.
Complex I en NAD+ zijn cruciaal tijdens acute stress
Tijdens het aanmaken van de cybriden trad een tijdelijke periode van oxidatieve stress op. Op dat moment bleken varianten die de activiteit van complex I (een onderdeel van de energieketen in mitochondriën) verminderden, te leiden tot snelle telomeerverkorting. Dit effect kon worden teruggedraaid met antioxidanten en met een voorloper van NAD+, een molecuul dat centraal staat in de energiehuishouding van cellen.
De onderzoekers suggereren dat het mechanisme mogelijk verloopt via de verhouding NAD+/NADH en de activiteit van het enzym PARP1, dat een rol speelt bij DNA-herstel. Hoewel dezelfde mitochondriale varianten ook voorkomen bij mensen met lange telomeren, wijzen de bevindingen erop dat ze onder acute oxidatieve stress problematisch kunnen worden. De resultaten zijn vooralsnog beperkt tot celkweekexperimenten.
Zoektermen om verder te zoeken: mitochondriaal DNA telomeerlengte veroudering, transmitochondriaal cybride model, NAD+ PARP1 telomeer integriteit