Kan je door te weinig eten je cellen juist beschadigen?

Matige caloriereductie of kortdurend vasten helpt cellen juist opruimen: ze activeren autophagie, het zelfreinigingssysteem waarmee de cel beschadigde onderdelen en verkeerd gevouwen eiwitten afbreekt en hergebruikt. Dit wordt breed gezien als een beschermend effect, zichtbaar in een breed scala aan weefsels.

Maar dat systeem heeft een limiet. Als je te lang of te streng eet, kan de cel zichzelf te ver opeten. Onderzoekers noemen dit 'autofagische celdood': de cel schiet door in haar opruimreactie en gaat daadwerkelijk dood. Waar precies de grens ligt tussen beschermen en beschadigen, is nog niet goed vastgesteld. Het bewijs hiervoor komt uit beperkt onderzoek.

Caloriereductie wordt in meerdere studies ook in verband gebracht met minder schade aan mitochondriën (de energiecentrales van de cel), minder DNA-schade en een betere balans in eiwitbeheer. Dat zijn stuk voor stuk processen die bij veroudering een rol spelen. Grootschalig onderzoek bij 185 zoogdiersoorten liet een verband zien tussen minder calorieën en een lagere biologische leeftijd op een epigenetische klok, maar bij mensen gaat het om een associatie, geen bewezen oorzaak-gevolgrelatie.

Los van calorieën speelt ook oxidatieve stress een rol bij celschade. Bijproducten van de stofwisseling kunnen in hoge concentraties mitochondriën en DNA beschadigen, vooral in hersencellen, en dat hangt samen met cognitieve achteruitgang. Caloriereductie lijkt oxidatieve schade te verminderen, maar uit hetzelfde onderzoek komt lichaamsbeweging naar voren als een effectievere strategie daartegen.