Kan je door te weinig eten je cellen juist beschadigen?
Matig minder eten beschadigt je cellen niet, maar beschermt ze juist via een cellulair opruimmechanisme. Eet je echter langdurig en ernstig te weinig, dan kan dat opruimmechanisme doorslaan en cellen juist doden, dus de grens ligt bij extreme restrictie.
Matig minder eten beschadigt cellen niet, maar beschermt ze juist. Vasten en calorische restrictie stimuleren autofagie, het systeem waarmee cellen beschadigde onderdelen en eiwitten opruimen. Zonder die opruimronde hopen celafvalstoffen zich op, wat bijdraagt aan veroudering en ziektes. Blokkeer je de autofagie kunstmatig, dan verdwijnen de beschermende effecten van minder eten grotendeels.
Maar er is een keerzijde bij extremen. Als je langdurig en ernstig te weinig eet, kan de autofagie doorslaan. Cellen eten dan zichzelf op tot ze afsterven, een schadelijke vorm van celdood. Dat is geen theoretisch risico: onderzoek laat zien dat bij aanhoudende ernstige calorische restrictie dit mechanisme actief wordt. Het verschil zit in de dosering: matige, tijdelijke caloriebeperking is één ding, chronisch hongeren is iets anders.
Op moleculair niveau remt calorische restrictie specifiek de veroudering van mitochondriën (de energiefabriekjes in je cellen) en van stofwisselingsprocessen. Maar niet alle vormen van celveroudering worden aangepakt. Veranderingen die los staan van energie en stofwisseling blijven grotendeels buiten schot.
Voor de hersenen geldt een aparte nuance. Minder eten kan schadelijke zuurstofradicalen verminderen die cellen en hersencellen aantasten. Toch lijkt langdurig bewegen effectiever dan calorische restrictie als het specifiek om het brein gaat.
Gebaseerd op meerdere studies met uiteenlopende rijpheid: van brede transcriptoom-analyses tot mechanistisch onderzoek. Het bewijs voor matige autofagie-stimulatie bij calorische restrictie is robuust; het bewijs voor autofagische celdood bij extreme restrictie is beperkter en steunt op minder studies.