Het bewijs dat lawaai boven 85 dB(A) permanent gehoorverlies veroorzaakt en dat die schade onomkeerbaar is, is sterk en causaal. De beschermende werking van geluidsbronmaatregelen en gehoorbeschermers op de werkplek is matig tot goed onderbouwd. Medicamenteuze preventie bestaat op dit moment nog niet in bewezen vorm. Dat maakt gedragsmaatregelen, gehoorbescherming en het vermijden van langdurige blootstelling aan hoge volumes de enige praktisch toepasbare en bewezen strategie.
Gehoorverlies door lawaai is grotendeels te voorkomen, maar eenmaal permanent aanwezig is er geen behandeling die de schade volledig terugdraait. Dat is het uitgangspunt voor alle adviezen die hieronder volgen: voorkomen is niet alleen beter dan genezen, het is op dit moment de enige werkelijk effectieve strategie.
De grens waarbij schade ontstaat, ligt bij herhaalde blootstelling aan geluiden van 85 dB(A) of meer gedurende acht uur per dag. Geluiden onder de 75 dB(A) veroorzaken waarschijnlijk geen blijvende schade. Dit zijn geen abstracte arbeidsnormen: een drukke discotheek, een rockconcert of muziek op hoog volume via oordopjes haalt makkelijk 100 dB(A) of meer. Het aantal jongeren dat regelmatig aan dit soort sociaal lawaai wordt blootgesteld, is de afgelopen decennia sterk toegenomen, waardoor gehoorverlies ook op jonge leeftijd steeds vaker voorkomt.
Er is een vroeg, nog omkeerbaar stadium: auditieve vermoeidheid. Als je na een concert of drukke werkdag merkt dat geluiden gedempt klinken of dat je een piep in je oren hebt, is dat een signaal dat je haarcellen overbelast zijn. In dit stadium kan het gehoor zich gedeeltelijk herstellen als je tijdig rust neemt en de lawaaiige omgeving verlaat. Blijft de blootstelling aanhouden zonder voldoende herstelperiodes, dan wordt de schade stap voor stap permanent.
De best onderbouwde manier om gehoorverlies op de werkplek tegen te gaan, is het aanpakken van de geluidsbron zelf: technische maatregelen zoals geluidsdempers op machines of akoestische afscherming. Gehoorbeschermers zoals oordopjes of oorkappen zijn nuttig als aanvulling, maar onvoldoende als enige maatregel. Dit principe geldt ook buiten de werkplek: oordopjes bij een concert bieden echte bescherming, maar zijn pas effectief als je ze consequent gebruikt en ze goed in het oor passen.
Voor mensen die zich zorgen maken over hun eigen gehoor zijn de concrete stappen: houd muziek via oordopjes onder de 60 procent van het maximale volume en beperk de luistertijd; gebruik bij concerts en in discotheeks gehoorbescherming; neem na blootstelling aan harde geluiden bewust hersteltijd. Wettelijke limieten voor muzikale apparatuur en uitgaansgelegenheden zijn er niet voor niets, maar de handhaving ervan is wisselvallig, dus de eigen keuze telt.
Onderzoek naar medicijnen of antioxidanten die geluidsschade aan de haarcellen van het binnenoor kunnen voorkomen, loopt wel, maar heeft nog niets opgeleverd dat klinisch bewezen werkt bij mensen. Er is vooralsnog geen pil of supplement waarvan aangetoond is dat het gehoorverlies door lawaai voorkomt of terugdraait. Wie dus nu actie wil ondernemen, is aangewezen op gedragsmaatregelen en beschermingsmiddelen.
Zeven gecontroleerde claims, gebaseerd op vijf tot zes PMID's uit epidemiologisch, audiologisch en richtlijngebonden onderzoek. Geen meta-analyses als directe bron gebruikt. Sterkte van het bewijs varieert: causaal en sterk voor de schadenorm van 85 dB(A) en de onomkeerbaarheid van permanente schade; matig voor sociaal lawaai, auditieve vermoeidheid en preventieprogramma's; beperkt en associatief voor voorlichting en farmacologische otoprotectie.