Voor knie- en heupgewrichtslijtage is beweegtherapie de sterkst onderbouwde behandeling: begeleide oefeningen verlichten pijn net zo goed als medicijnen, zonder ernstige bijwerkingen. Het bewijs voor deze aanpak is gebaseerd op meerdere systematische reviews en richtlijnen. In de praktijk werkt een combinatie het beste: beweging, gewichtsverlies bij overgewicht, educatie en zo nodig pijnmedicatie. Een kunstgewricht is pas aan de orde als al het andere onvoldoende helpt.
Beweegtherapie is de best onderbouwde behandeling voor knie- en heupgewrichtslijtage. Meerdere grote studies en richtlijnen zijn het erover eens: begeleide oefeningen verlichten pijn even goed als pijnstillende medicijnen, en dat geldt ongeacht hoe ernstig de slijtage is of hoeveel pijn iemand heeft. Minimaal 12 sessies van twee keer per week zijn nodig om voldoende resultaat te bereiken. Er zijn geen ernstige bijwerkingen bekend.
Gewichtsverlies bij overgewicht is een tweede stevige pijler. Minder gewicht op het gewricht vermindert zowel pijn als beperking in beweging, en wordt in alle richtlijnen aanbevolen als onderdeel van het behandelplan. Gestructureerde voorlichting over artrose en zelfmanagement helpt mensen gemotiveerd te blijven en de effecten van beweging op lange termijn vast te houden. Psychologische begeleiding en gedragsveranderingstechnieken hebben eveneens consistent positief effect op pijn en op het volhouden van een actieve leefstijl.
Hulpmiddelen zoals kniebraces, loophulpmiddelen en aangepast schoeisel worden aanbevolen als aanvulling wanneer bewegen en educatie alleen niet voldoende zijn. Het gaat hier om associatief bewijs uit richtlijnen; exacte effectgroottes zijn niet goed vastgelegd in de beschikbare studies.
Als medicijnen nodig zijn, is paracetamol de aanbevolen eerste stap. Ontstekingsremmers (NSAIDs) werken effectief, maar brengen risico's mee: maagproblemen, hart- en vaatproblemen en nierproblemen, met name bij langdurig gebruik. Een gel of crème met een NSAID heeft minder bijwerkingen dan een pil. Injecties in het gewricht met corticosteroïden of hyaluronzuur zijn een optie als andere behandelingen onvoldoende helpen. Niet-medicamenteuze en medicamenteuze aanpak zijn statistisch even effectief voor pijnbestrijding (gemiddelde effectgrootte respectievelijk 0.25 en 0.39, niet significant verschillend), wat het belang van bewegen en leefstijl onderstreept.
Glucosamine en chondroïtinesulfaat staan in sommige richtlijnen als optie voor pijnverlichting en mogelijk structuurbehoud van het gewricht. Het bewijs is echter beperkt en gemengd: niet alle experts zijn het erover eens, en de effecten zijn niet eenduidig aangetoond. Wie overweegt deze supplementen te nemen, doet er goed aan dit te bespreken met een arts, zonder er veel van te verwachten op basis van het beschikbare onderzoek.
Bij ernstige gewrichtslijtage waarbij alle conservatieve behandelingen onvoldoende helpen, is een kunstgewricht (prothese) een effectieve en goed onderbouwde optie. Fysiotherapie zowel voor als na de operatie verbetert het herstel aantoonbaar. Dit is nadrukkelijk een laatste stap, nadat bewegen, gewichtsverlies, educatie en medicijnen zijn geprobeerd.
Gebaseerd op meerdere systematische reviews, meta-analyses en internationale richtlijnen (o.a. PMID 31621559, 38212040, 29724726, 31126594, 18279766, 32035570, 32542403). Bewijssterkte per interventie verschilt: voor beweegtherapie sterk, voor de meeste andere interventies matig, voor glucosamine/chondroïtine beperkt en gemengd.