Helpt dankbaarheid of optimisme voor je gezondheid en levensduur?

Dankbaarheidsinterventies zoals een dankbaarheidsdagboek bijhouden zijn het meest onderzocht van de twee. Drie gerandomiseerde studies laten zien dat bewust focussen op dankbaarheid het positieve gevoel en het algemene welbevinden vergroot ten opzichte van een controleconditie. Dat effect op positief affect is de meest robuuste bevinding; effecten op andere uitkomsten, zoals lichamelijke klachten, waren wisselend¹.

Bij werkende volwassenen lieten acht van de negen gerandomiseerde studies vermindering van ervaren stress en depressieve klachten zien na dankbaarheidsoefeningen. Toch is er een belangrijke nuance: interventies met vier of minder oefeningen lieten geen significant effect zien, en de effecten op welbevinden waren inconsistent. De hoge variatie tussen studies maakt stevige conclusies nog moeilijk².

Slaapkwaliteit is de meest consistente lichamelijke uitkomst: vijf van de acht studies die slaap maten, vonden een verbetering bij mensen die dankbaarheidsoefeningen deden. Tegelijk hadden de meeste van die studies methodologische beperkingen, dus dit resultaat vraagt om bevestiging in beter opgezette studies³. Voor meetbare lichamelijke uitkomsten als bloeddruk en ontstekingsmarkers is het bewijs ronduit te schaars en te wisselend voor enige conclusie: per uitkomst zijn er doorgaans één of twee studies, met tegenstrijdige uitkomsten³.

Dankbaarheidsjournaling wordt ook gebruikt in werkplaatsprogramma's voor zorgprofessionals. Bredere programma's lieten daarin verbeteringen zien in welbevinden en burn-out, maar dankbaarheid werd altijd gecombineerd met andere onderdelen. Het zelfstandige effect van het dagboek is daardoor niet te onderscheiden van de rest van het programma^4,5.

Over optimisme is aanzienlijk minder te zeggen op basis van de beschikbare studies. Een conceptuele analyse beschrijft optimisme als een persoonlijkheidskenmerk dat samenhangt met welbevinden en gezondheid, maar dat is een observationele koppeling, geen bewijs dat het trainen van optimisme de gezondheid verbetert. Causale conclusies zijn op basis van dit type analyse niet te trekken⁶. Kortom: dankbaarheidsoefeningen hebben een redelijk onderbouwd effect op stemming en mogelijk slaap, maar voor optimisme als gezondheidsingreep ontbreekt het klinische bewijs vooralsnog volledig.