Oude spierstamcellen zijn niet “op”, maar worden geblokkeerd
Ouder worden betekent spiermassa verliezen. Dat is biologisch onvermijdelijk dacht men lang. Nieuw onderzoek suggereert dat de stamcellen die spierweefsel moeten herstellen op oudere leeftijd nog prima werken.
Spierstamcellen (ook wel: satellietcellen) zijn de reparatieploeg van je spierweefsel. Ze liggen in rust naast spiervezels en worden geactiveerd bij schade of belasting, waarna ze nieuwe spiercellen aanmaken. Bij jonge mensen werkt dit systeem efficiënt. Bij oudere mensen veel minder. De conventionele verklaring was dat de stamcellen zelf verouderen: ze delen minder goed, maken meer fouten, raken uitgeput.
Nu blijkt dat die verklaring slechts ten dele klopt. Eerder onderzoek liet al zien dat spierstamcellen uit oud weefsel, wanneer ze worden overgebracht naar een jongere omgeving weer functioneren als jonge cellen. Een nieuwe studie bouwt verder op dat inzicht en laat zien dat de blokkade specifiek en actief is: het verouderde weefsel stuurt signalen die de activiteit van de stamcel remmen. Het is niet dat de stamcellen het niet meer kunnen: hun omgeving staat het niet toe.
Wat er precies mis gaat
De studie identificeert een aantal mechanismen die bijdragen aan deze remming. Verouderd spierweefsel heeft een ander chemisch profiel: er zijn andere groeifactoren aanwezig, de mate van ontsteking ligt hoger en de samenstelling van de extracellulaire matrix verandert op een manier die activering van je stamcel bemoeilijkt. Gezamenlijk creëren die factoren een omgeving die passiviteit bevordert en activering onderdrukt.
Dit is relevant omdat het de aandacht verlegt. Als het probleem de stamcel zelf is, zou je die moeten vervangen of repareren. Als het probleem de omgeving is, zou je die kunnen aanpakken. Bijvoorbeeld door ontstekingssignalen te dempen, matrix samenstelling te herstellen. Of door specifieke remmende signalen te blokkeren. Dat zijn in principe toegankelijkere doelen voor de ontwikkeling van medicijnen.
Sarcopenie als te behandelen aandoening
Spierverlies door veroudering heeft enorme gevolgen voor de kwaliteit van leven. Het vergroot het risico op vallen, vermindert de metabole gezondheid en hangt samen met hogere sterftecijfers bij oudere patiënten. Toch is er geen enkele goedgekeurde behandeling specifiek voor sarcopenie. Krachttraining helpt, maar werkt minder goed naarmate mensen ouder worden. Dit komt precies overeen met een omgeving die activering van de stamcellen steeds sterker remt.
Of de nieuwe inzichten tot behandelingen leiden, is onzeker. Het verschuiven van het probleem van ‘kapotte cellen’ naar ‘verkeerde omgeving’ opent wel een reeks nieuwe onderzoeksvragen. En mogelijk ook nieuwe mogelijkheden.