Onrijpe hersencellen gedragen zich anders bij veerkrachtige hersenen
Sommige mensen blijven geestelijk scherp, zelfs als hun hersenen vol Alzheimer-kenmerken zitten. Onderzoekers in Nederland hebben een aanwijzing gevonden waarom dat zo is. Het antwoord zit mogelijk in een zeldzame groep cellen die normaal gesproken amper opvallen.
Onderzoekers van het Nederlands Instituut voor Neurowetenschappen bestudeerden hersenweefsel van donoren via de Nederlandse Hersenbank. Ze vergeleken drie groepen: mensen zonder hersenproblemen, patiënten die dementie hadden ontwikkeld en mensen met Alzheimer-kenmerken die ondanks die schade geestelijk gezond waren gebleven. Die laatste groep heeft wat onderzoekers hersenveerkracht noemen: het vermogen om mentaal stabiel te blijven ondanks hersenschade.
De onderzoekers zochten naar onrijpe zenuwcellen die nog niet volledig zijn uitgegroeid, in een klein gebied diep in het geheugencentrum van de hersenen. "Deze cellen zijn uiterst zeldzaam, we moesten nieuwe manieren ontwikkelen om ze te vinden," zegt senior auteur Evgenia Salta. En ze vonden ze: in alle drie de groepen, ook bij mensen van gemiddeld boven de tachtig jaar.
Niet het aantal, maar het gedrag
De verrassing was dat de veerkrachtige groep niet meer onrijpe zenuwcellen had dan mensen met dementie. Het verschil zat in hoe die cellen reageerden op de ziekte. In de veerkrachtige hersenen vertoonden de onrijpe zenuwcellen tekenen van overleven en bescherming tegen schade. Tegelijk waren signalen die samenhangen met ontsteking en celdood lager. Bij aanhoudende ontsteking in de hersenen raken verbindingen tussen zenuwcellen beschadigd. De onrijpe cellen leken daartegen beter bestand.
Voorzichtig over de betekenis
Salta benadrukt dat de onderzoekers nog niet hebben vastgesteld wat deze onrijpe zenuwcellen precies doen. "We leiden de functie af uit de data, maar dit type studie kan het niet bewijzen," zegt ze. Het onderzoek is gebaseerd op patronen in hersenweefsel, niet op directe experimenten. Ook weten ze niet of de aanwezigheid van onrijpe zenuwcellen betekent dat het menselijk brein op hoge leeftijd nog nieuwe zenuwcellen aanmaakt. Dat blijft een actief wetenschappelijk debat.
“Dit is één stukje van een heel groot puzzel,” concludeert Salta. “Er zal nooit één factor zijn die veerkracht verklaart.” Vervolgonderzoek richt zich op hoe deze onrijpe cellen communiceren met hun buurcellen.
Wil je zelf meer onderzoek doen?
Zoek bijvoorbeeld op:
- cognitieve veerkracht Alzheimer
- volwassen neurogenese hersenen
- onrijpe neuronen dementie