Een hogere dosis griepvaccin verkleint kans op dementie
Oudere mensen die een extra sterke griepprik kregen, hadden een grotere kans om dementie te vermijden dan mensen met een standaarddosis.
Onderzoekers die de relatie tussen vaccinatie en risico op dementie bestuderen, stoten steeds op hetzelfde probleem: mensen die zich laten inenten zijn gemiddeld ook mensen die meer bewegen, gezonder eten en vaker naar de dokter gaan. Misschien beschermt het vaccin helemaal niet — misschien beschermt het gedrag. Een nieuw onderzoek gepubliceerd op Fight Aging! probeert dat knelpunt te omzeilen door doses met elkaar te vergelijken in plaats van gevaccineerden met niet-gevaccineerden.
De redenering is elegant: als het effect puur gedragsmatig was, zou een hogere dosis niets extra’s moeten opleveren. Iemand die braaf naar de huisarts gaat voor zijn jaarlijkse griepprik doet dat ongeacht of hij 15 microgram of 60 microgram antigeen krijgt. Toch bleek de hogere dosis — een vaccin dat in de VS al verkrijgbaar is voor 65-plussers — te correleren met een significant grotere reductie in risico op dementie. Dat wijst in de richting van een echt biologisch mechanisme.
Wat er in het lichaam gebeurt na een vaccin
De meest besproken verklaring is wat immunologen ’trained immunity’ noemen: een soort geheugen van het aangeboren immuunsysteem waardoor het ook op andere prikkels scherper reageert. Chronische ontstekingen in de hersenen — neuroinflammatie — spelen een centrale rol bij de ontwikkeling van Alzheimer en andere vormen van dementie. Als vaccinatie die achtergrondontsteking dempt, zou dat de schade aan neuronen kunnen vertragen.
Een sterkere immuunrespons door een hogere dosis zou dan ook meer van dat beschermende effect geven. Dat is precies wat de data suggereren. Het gaat hier om observationele gegevens, geen gerandomiseerde studie, maar de opzet maakt de klassieke verstorende factor van ‘gezond gedrag’ veel minder waarschijnlijk.
Hoe groot is het effect eigenlijk?
Dat is de vraag die het meest onbeantwoord blijft. De studies die griepvaccinatie koppelen aan verminderd risico op dementie laten percentages zien die variëren van enkele procenten tot meer dan twintig procent risicoreductie, afhankelijk van de populatie en de methodologie. Dat is een enorme bandbreedte. En zelfs als het effect aan de onderkant zit, is het op bevolkingsniveau relevant: dementie treft tientallen miljoenen mensen wereldwijd en er zijn nauwelijks effectieve behandelingen beschikbaar.
Voor Nederland is de implicatie praktisch: het hoge-dosis griepvaccin is in Europa nog niet standaard aanbevolen voor ouderen, terwijl dat in de VS al jaren het geval is. Of dit onderzoek genoeg gewicht in de schaal legt om dat beleid te veranderen, valt te bezien. Wat duidelijker wordt, is dat griepvaccinatie mogelijk meer doet dan griep voorkomen en dat de dosis er toe doet.