APOE2-gen maakt neuronen veerkrachtiger in kweek
Niet iedereen veroudert even snel in de hersenen. Een specifieke variant van één gen lijkt neuronen te beschermen tegen schade. En dezelfde variant is al langer gelinkt aan een langer leven.
Het gen APOE speelt een centrale rol in hoe het lichaam vetten en cholesterol transporteert, ook in de hersenen. Het gen bestaat in een paar veelvoorkomende varianten. De variant APOE4 verhoogt het risico op de ziekte van Alzheimer aanzienlijk. De variant APOE2 doet juist het tegenovergestelde: mensen met deze variant leven gemiddeld iets langer en lijken beter beschermd tegen leeftijdsgerelateerde hersenziekten.
Nieuw celkweekonderzoek laat zien waarom dat zo kan zijn. De studie toont aan dat neuronen met de APOE2-variant beter bestand zijn tegen stressprikkels dan cellen met andere varianten. Ze overleven bepaalde vormen van schade beter en herstellen zich sneller.
Wat APOE doet in de hersenen
APOE produceert een eiwit dat vetdeeltjes door het bloed en het hersenweefsel vervoert. Het helpt ook bij het herstel van beschadigde cellen en speelt een rol bij de afvoer van schadelijke eiwitophopingen, zoals amyloïd, een kenmerkend verschijnsel bij Alzheimer. Verschillende varianten van het eiwit doen dit werk net iets anders. De APOE2-variant lijkt dit onderhoud efficiënter uit te voeren dan de APOE4-variant.
Waarom dat precies zo is, wordt in dit onderzoek niet volledig opgehelderd. Maar de celkweekresultaten geven wel een concreet aanknopingspunt. Als de beschermende werking van APOE2 beter wordt begrepen, kunnen onderzoekers mogelijk therapieën ontwikkelen die dit effect nabootsen bij mensen met minder gunstige varianten.
Van kweek naar kliniek: nog een lange weg
Celkweekstudies zijn een eerste stap. Ze laten zien wat er mogelijk is in een gecontroleerde omgeving, maar vertalen zich niet automatisch naar wat er in een levend brein gebeurt. De omgeving van een celkweek verschilt fundamenteel van hersenweefsel met al zijn ondersteunende cellen, bloedvaten en signaalstoffen.
Toch is de bevinding relevant. APOE is een van de weinige genen waarvan de link met menselijke levensduur consistent terugkeert in epidemiologisch onderzoek. Elke stap in het begrijpen van dat mechanisme brengt gerichte therapieën een stuk dichterbij.