De rol van chronische zonblootstelling als hoofdoorzaak van ouderdomsvlekken is goed onderbouwd. De onderliggende cellulaire processen zijn in kaart gebracht maar voornamelijk bestudeerd in laboratoriumonderzoek. Zonnebescherming is de meest logische preventie; voor behandeling van bestaande vlekken zijn pigmentgerichte lasers de best onderbouwde optie, al ontbreken grote gerandomiseerde trials.
Chronische blootstelling aan de zon is de belangrijkste oorzaak van ouderdomsvlekken. Ze zijn een teken van fotoschade aan de huid en verschijnen doorgaans vanaf het dertigste levensjaar op plekken die veel zon krijgen, zoals de handen, onderarmen en het gezicht. Hoe meer zonuren iemand heeft opgebouwd, hoe groter de kans op deze vlekken.
Dieper in de huid speelt een samenspel van processen mee. Melanine, het bruine pigment dat de kleur geeft, wordt aangemaakt door gespecialiseerde cellen (melanocyten) via een enzym dat tyrosinase heet. Naarmate iemand ouder wordt, neemt het totale aantal actieve melanocyten af, maar de overgebleven cellen worden juist actiever en verdelen pigment ongelijkmatiger. Daarbij is vastgesteld dat de diepste huidcellen (keratinocyten) in de vlekken sneller delen terwijl de bovenliggende cellen trager vervangen worden, wat leidt tot een ophoping van melanine. Opvallend is dat de genen die melaninepigment aansturen daarbij niet extra actief zijn: het gaat dus meer om verstoorde celdoorstroming dan om een overactief pigmentsysteem.
Een bijkomende factor is een chronisch laaggradige ontsteking. UVB-straling en celveroudering samen verhogen de aanmaak van een ontstekingsreceptor in keratinocyten, wat de uitlopers van melanocyten stimuleert te groeien en zo voor extra melanineafzetting zorgt. Ook speelt het eiwit E-cadherine een rol: dit eiwit regelt normaal de communicatie tussen huidcellen, maar is in ouderdomsvlekken verminderd aanwezig, waardoor meer melaninebevorderende stoffen worden vrijgegeven. Dit laatste is aangetoond in celkweekexperimenten en nog niet bevestigd in klinische studies bij mensen.
Voorkomen begint bij zonnebescherming. Omdat chronische zonblootstelling de duidelijkste en causale oorzaak is, is consequent gebruik van zonnebrandcrème en het vermijden van langdurige blootstelling de meest logische preventiestrategie, al zijn er in de aangeleverde studies geen grote trials die dit preventieve effect direct meten. Voor behandeling van bestaande vlekken zijn moderne korte-puls lasers, die gericht op pigment worden ingezet, de best onderbouwde optie. Ze geven duidelijke verbetering en weinig bijwerkingen, al berusten die resultaten voornamelijk op case reports en literatuuroverzichten in plaats van grote gerandomiseerde trials.
Er zijn ook voedingssuplementen en plantaardige extracten onderzocht, maar de onderbouwing daarvoor is nog erg dun. In een kleine studie verminderde dagelijkse inname van roodsinaasappelextract (100 mg per dag, 15 dagen) de melaninetoename na UV-blootstelling aanzienlijk. Dit is een voorlopige bevinding uit één studie met beperkte omvang. Extract van de vruchten van een rozensoort (Rosa multiflora) verhoogde in celkweekexperimenten het eiwit E-cadherine, wat theoretisch vlekvorming zou kunnen tegengaan, maar dit is louter laboratoriumonderzoek. Beide opties zijn niet klaar voor een concrete aanbeveling.
Gebaseerd op 9 claims uit studies met PMIDs 27621222, 16859612, 2186781, 37522429, 41303453, 27693716, 28911859, 24910279. Mechanistisch bewijs is sterk voor de rol van UV en melanogenese; de fijnere cellulaire mechanismen (E-cadherine, IL-6R) zijn aangetoond in cel- en laboratoriumonderzoek. Laserbehandeling is onderbouwd door case reports en literatuuroverzichten. Roodsinaasappelextract rust op één kleine humane studie. Er zijn geen grote RCT's voor preventie of de meeste behandelingen.