Het gericht opruimen van senaescente cellen vertraagt veroudering en herstelt orgaanfunctie in meerdere muismodellen. Menselijke klinische bewijzen ontbreken echter, en het opruimen van het verkeerde celtype kan schade verergeren, wat doelgerichte aanpak noodzakelijk maakt.
Senaescente cellen, ook wel 'zombiecellen' genoemd, zijn cellen die gestopt zijn met delen maar niet afsterven. Ze scheiden een mix van ontstekingsbevorderende stoffen uit, de zogenaamde SASP, die omringende weefsels beschadigen. In een gezond lichaam zijn ze nuttig: ze helpen bij weefselherstel en embryonale ontwikkeling, en worden normaal opgeruimd door het immuunsysteem. Maar met het ouder worden faalt dit opruimproces, waardoor ze zich opstapelen en bijdragen aan verouderingsgerelateerde aandoeningen (PMID 24954210, 35974106).
Een deel van de verklaring waarom senaescente cellen zich ophopen, is dat ze actief hun eigen opruiming tegengaan. In menselijk huidweefsel is aangetoond dat senaescente cellen een moleculair signaal op hun oppervlak plaatsen (het eiwit HLA-E) dat immuuncellen het bevel geeft 'niet aanvallen'. Het blokkeren van dit signaal verhoogde in laboratoriumexperimenten de immuunreactie tegen deze cellen. Klinische toepassingen hiervan bestaan nog niet (PMID 31160572).
In muisstudies zijn meerdere manieren onderzocht om senaescente cellen gericht op te ruimen, wat men 'senolyse' noemt. Een speciaal ontworpen peptide (FOXO4-peptide) herstelde fysieke fitheid, vachtdichtheid en nierfunctie bij verouderde muizen (PMID 28340339). Het middel ABT263 ruimde senaescente stamcellen op uit beenmerg en spierweefsel, wat leidde tot functioneel herstel in muizen, maar dit middel heeft ook bijwerkingen doordat het niet-senaescente cellen zoals bloedplaatjes aantast (PMID 26657143). In een muismodel voor tau-gerelateerde hersenziekte (vergelijkbaar met processen bij Alzheimer) voorkwam het opruimen van senaescente herstelcellen de ophoping van tau-eiwitten en cognitief verval (PMID 30232451).
Ook het diabetes-middel canagliflozin, een zogenaamde SGLT2-remmer, verminderde in zwaarlijvige muizen het aantal senaescente cellen in buikvet en verlengde bij muizen met vroegtijdige veroudering de levensduur. Het effect leek niet via bloedsuikerverlaging te werken, maar via het stimuleren van het eigen immuunsysteem. Opvallend: de studie werd mede gefinancierd door de fabrikant van het middel. Of dit bij mensen werkt, is niet aangetoond in de beschikbare bronnen (PMID 38816549).
Een belangrijke waarschuwing: niet alle senaescente cellen zijn gelijkwaardig gevaarlijk. In een muismodel voor leverbeschadiging bleek het opruimen van senaescente macrofagen de schade te verminderen, maar het opruimen van senaescente bloedvatcellen maakte de schade juist erger (PMID 39368477). Klakkeloos alle senaescente cellen verwijderen kan dus averechts werken. Een hulpmiddel om senaescente cellen nauwkeurig te identificeren, de genenset SenMayo, is gevalideerd in menselijk weefsel en kan toekomstig onderzoek en behandeling ondersteunen, maar is geen standaard klinische test (PMID 35974106).
Samengevat: de basiswetenschap is veelbelovend en er zijn sterke aanwijzingen dat senaescente cellen een rol spelen bij veroudering en ziekte. Maar bijna alle interventiedata komen uit muisstudies. Menselijke klinische data over de effectiviteit en veiligheid van senolytica ontbreken in de beschikbare bronnen. De bevinding dat opruimen van het verkeerde celtype schade kan verergeren, onderstreept dat dit gebied voorzichtigheid vereist en nog volop in ontwikkeling is.
Alle claims zijn gebaseerd op dierexperimenteel onderzoek (muismodellen) en in-vitro/laboratoriumstudies. Menselijke klinische interventiedata zijn niet aanwezig in de aangeboden bronnen. De SenMayo genenset is gevalideerd in menselijk weefsel, maar betreft diagnostiek, geen behandeling. Eén studie (canagliflozin) had financiering van de fabrikant.