Kun je met epigenetische herprogrammering verjongen?
Dieronderzoek laat zien dat epigenetische herprogrammering veroudering meetbaar terugdraait. Bij mensen is die stap nog niet gezet, omdat de meestgebruikte methode een kankerrisico met zich meebrengt. Bewegen en een mediterraan voedingspatroon beïnvloeden je biologische leeftijd al wel aantoonbaar.
Partiële herprogrammering met zogenoemde Yamanaka-factoren keert veroudering in cellen effectief om in dieronderzoek. Het idee is dat je cellen tijdelijk terugzet naar een meer jeugdige toestand zonder ze volledig te herprogrammeren tot stamcellen. Dat laatste is namelijk gevaarlijk: volledige herprogrammering vergroot het risico op tumoren, en dat maakt directe toepassing bij mensen voorlopig niet haalbaar.
Onderzoekers zoeken daarom naar alternatieven. Vier nieuw ontdekte factoren gericht op processen als eiwitproductie en energiehuishouding verminderden verouderingskenmerken in gekweekte cellen, zonder de gevaarlijke bijwerking van Yamanaka-factoren. Dit is alleen aangetoond in een reageerbuis, dus hoeveel dit bij mensen oplevert is onbekend.
Een heel andere aanpak die bij mensen getest is, is plasma-uitwisseling: bloed wordt gedeeltelijk vervangen en aangevuld met afweerstoffen. In een kleine studie met 42 deelnemers verbeterde deze behandeling vijftien van de gemeten biologische-leeftijdsklokken duidelijk ten opzichte van een nep-behandeling. Zulke klokken meten op basis van chemische tags op je DNA hoe oud je cellen biologisch lijken. De studie was klein en de follow-up kort, dus meer onderzoek is nodig voor harde conclusies.
Bewegen werkt ook op dit niveau. Zowel kracht- als duurtraining past de markeringen op je DNA aan. Actieve ouderen laten via zulke metingen een tragere biologische veroudering zien dan inactieve leeftijdsgenoten. Dit is het meest direct toepasbare signaal uit het beschikbare onderzoek.
Voeding speelt vermoedelijk ook een rol. Een mediterraan dieet werd in één studie gekoppeld aan een lagere biologische leeftijd, en ontstekingsremmende voedingspatronen hingen in meerdere studies samen met betere bescherming van de uiteinden van je DNA-strengen. Maar dit zijn samenhangen die niet bewijzen dat het voedingspatroon de oorzaak is.
Dit antwoord rust op een mix van bronnen. De Yamanaka-herprogrammering is goed onderbouwd in cel- en dieronderzoek, maar bij mensen nog niet aangetoond. De plasma-uitwisselingsstudie is de enige bij mensen uitgevoerde gerandomiseerde placebo-gecontroleerde studie, maar met slechts 42 deelnemers en korte follow-up. Een grootschalige analyse van meer dan 15.000 menselijke methyleringsprofielen in 17 weefsels geeft een degelijke kaart van epigenetische verouderingspatronen, maar zegt niets over oorzaak en gevolg. De bevindingen over beweging en voeding steunen op een systematische review en een reviewartikel, waarbij menselijk bewijs minder sterk is dan diermodeldata. Confounders waren in de voedingsstudies niet altijd goed gecorrigeerd. Over de nieuw ontdekte RIF-factoren is alleen celkweekdata beschikbaar.
Kun je met voeding je epigenetische leeftijd beïnvloeden?
Meerdere studies laten zien dat een gezond voedingspatroon je epigenetische leeftijd gunstig kan beïnvloeden, al gaat het om surrogaatmetingen en zijn de resultaten bij kleinere studies soms vertroebeld door belangenconflicten. Een mediterraan of plantaardig dieet met veel groenten, noten en plantaardige oliën heeft de meeste onderbouwing.
Kun je je biologische leeftijd echt verlagen, en blijkt dat uit onderzoek?
Er zijn veelbelovende aanwijzingen dat je biologische leeftijd meetbaar en misschien stuurbaar is, maar bewezen is het nog niet. Wacht op groter onderzoek bij mensen voordat je hier grote beslissingen op baseert.
Hoe betrouwbaar is een epigenetische leeftijdstest?
Een epigenetische leeftijdstest geeft een serieuze indicatie van biologische veroudering, maar is nog geen definitief oordeel over je gezondheid. Gebruik de uitkomst als startpunt voor een gesprek met je arts, niet als vaststaand vonnis.
Hoe snel kun je je biologische leeftijd veranderen met sport?
Regelmatig matig tot zwaar bewegen hangt samen met een biologische leeftijd die 1 tot 3 jaar lager uitvalt, en moleculaire veranderingen in spieren zijn al na enkele weken meetbaar. Of een lagere score op een epigenetische klok ook echt gezonder of langer leven betekent, is nog niet bewezen: neem het als een motiverende aanwijzing, niet als een garantie.
Verouderen mensen via verschillende organen?
Ja, mensen verouderen via verschillende orgaanroutes. De wetenschap om dat per persoon precies in kaart te brengen is veelbelovend, maar staat nog vroeg.
Kan vasten je biologische leeftijd terugdraaien?
Vasten, met name intermitterend vasten en ketogene diëten, beweegt meerdere biologische verouderingsmarkers in gunstige richting. Of dit echt neerkomt op een jongere biologische leeftijd op de lange termijn is nog niet bewezen, maar je kunt al beginnen met een vastenmethode die bij je past.