Kun je met epigenetische herprogrammering verjongen?

Epigenetische herprogrammering laat in dieronderzoek indrukwekkende resultaten zien. In muizen herstelde tijdelijke activering van drie eiwitten (bekend als OSK, een combinatie van drie groeifactoren) de verouderingspatronen in netvliescellen. Muizen met glaucoom of verouderingsgerelateerd gezichtsverlies kregen hun gezichtsvermogen deels terug, en beschadigde zenuwuitlopers groeiden opnieuw uit. In een ander muismodel verlengde kortdurende activering van vier van deze factoren (OSKM) de levensduur bij vroegtijdige veroudering, en verbeterde het spierherstel bij gewone oudere muizen.

Op celniveau zijn er ook resultaten bij menselijk materiaal. Zes verschillende chemische cocktails konden menselijke cellen in het laboratorium binnen een week 'jonger' maken op het niveau van genactiviteit, zonder dat de cellen hun identiteit verloren. Analyse van genexpressiedata uit meer dan veertig menselijke weefseltypen liet zien dat cellen bij veroudering geleidelijk hun specifieke eigenschappen kwijtraken. Gedeeltelijke herprogrammering kon dit patroon in celmodellen terugdraaien. Een specifiek klein molecuul dat epigenetische blokkades opheft, bevorderde daarnaast myelineherstel in diermodellen en in laboratoriummodellen op basis van menselijke stamcellen, wat interessant is voor ziekten zoals multiple sclerose.

Maar deze resultaten zijn nog niet bij echte mensen aangetoond. Er zijn geen klinische trials voor herprogrammering gepubliceerd in de beschikbare literatuur. Cel- en dieronderzoek vertaalt zich lang niet altijd naar mensen, en dat maakt het te vroeg voor harde uitspraken over praktisch gebruik.

Het veiligheidsrisico verdient expliciete aandacht. Als herprogrammering te ver gaat of te lang duurt, kunnen cellen hun weefselidentiteit volledig kwijtraken en ontsporen richting tumorvorming. 'Gedeeltelijke' herprogrammering is juist ontworpen om dit risico te beperken door de activering tijdelijk en kort te houden, maar het veiligheidsvenster is bij mensen nog volledig onbekend. Dit is geen hypothetisch bezwaar: het is een van de centrale uitdagingen in het veld.