Een calciumscore kan nuttig zijn als beslishulp bij twijfel over het starten van statines, en een score van nul is bijzonder geruststellend. De voorspellingswinst bovenop bestaande risicoberekeningen is echter klein, en stralingsblootstelling plus bijvangst zijn reële nadelen. Er is geen bewijs dat de scan tot betere klinische uitkomsten leidt.
Een calciumscore (ook wel CACS of coronaire calciumscore) is een meting via een CT-scan van het hart. De scan kijkt hoeveel kalk er in de wanden van de kransslagaders zit. Meer kalk betekent doorgaans meer slagaderverkalking en daarmee een hoger risico op een hartaanval of beroerte in de toekomst. De uitslag is een getal, en dat getal kan worden vergeleken met leeftijds- en geslachtsgenoten, want uit de grote MESA-studie (6110 deelnemers) blijkt dat mannen gemiddeld hogere scores hebben dan vrouwen, en dat scores sterk stijgen met de leeftijd. Een score van 100 bij een man van 45 jaar betekent dus iets heel anders dan dezelfde score bij een vrouw van 701.
Toevoegen van de calciumscore aan de gebruikelijke risicoberekeningen verbetert de voorspelling van een hartaanval of beroerte licht maar meetbaar. De verbetering in statistische discriminatie (C-statistiek) bedroeg gemiddeld slechts 0,036 op een schaal van 0 tot 1, op basis van een meta-analyse gepubliceerd in JAMA Internal Medicine2. Of dit bescheiden voordeel opweegt tegen de nadelen is onzeker: de CT-scan brengt stralingsblootstelling met zich mee en kan toevalsbevindingen opleveren, zoals afwijkingen in de longen, die kunnen leiden tot onnodige vervolgonderzoeken. Bovendien kregen van de mensen die door de calciumscore werden opgewaardeerd van laag naar matig of hoog risico, 85,5 tot 96,4 procent alsnog géén hart- of vaatgebeurtenis in de 5 tot 10 jaar follow-up. Opwaardering leidt dus dikwijls tot onterechte bezorgdheid en mogelijk onnodige behandeling.
De score heeft wel twee klinisch waardevolle uitersten. Een score van nul (geen kalk aanwezig) is bijzonder geruststellend: de negatief voorspellende waarde voor klinische kransslagaderziekte is 94 tot 100 procent afhankelijk van de leeftijdsgroep3,4. Dit wordt ook wel de 'kracht van nul' genoemd en kan gebruikt worden om preventieve medicatie, zoals statines, veilig uit te stellen bij mensen bij wie de noodzaak twijfelachtig is. Aan de andere kant: mensen zonder bekende hartziekte maar met een score hoger dan 300 bleken in een follow-upstudie een even hoog risico op ernstige hartevenementen te hebben als mensen die al eerder een hartaanval of dotterbehandeling hadden ondergaan5. Dit is een ernstig signaal, hoewel het nog geen bewezen reden is voor een specifiek behandelbeleid.
Het meest erkende gebruik van de calciumscore is als beslishulp bij twijfel. Grote internationale richtlijnen, waaronder die van de ACC/AHA (2019), ESC/EAS (2019) en de Canadese richtlijnen (2021), ondersteunen het gebruik van de CACS als hulpmiddel bij de gezamenlijke beslissing van arts en patiënt over het starten van statines of aspirine6,4. Het gaat hierbij nadrukkelijk om individuele besluitvorming, niet om een screeningsprogramma voor de hele bevolking. Er zijn kleine verschillen tussen richtlijnen in de precieze grenswaarden.
Tot slot wordt de calciumscore ook gebruikt bij een geheel andere aandoening, namelijk vernauwing van de aortaklep (aortastenose). Bij ongeveer 40 procent van die patiënten geeft het standaard hartecho tegenstrijdige uitkomsten; een CT-meting van de aortaklep kan dan uitkomst bieden7. Dit staat volledig los van de preventieve toepassing bij gezonde mensen en is vermeld voor de volledigheid.
Eén meta-analyse (PMID 35467692) vormt de kern van het bewijs over voorspellingswinst en nadelen. Overige claims zijn gebaseerd op grote observationele cohortstudies (MESA, PMID 16365194) en richtlijnpublicaties. Er zijn geen gerandomiseerde studies die aantonen dat het gebruik van CACS tot betere klinische uitkomsten leidt. Alle associaties zijn observationeel van aard, tenzij anders vermeld.