Hoeveel vis is gezond, en is kweekvis net zo goed als wilde vis?

Drie tot vier porties vis per week, afwisselend wit en vet, wordt door voedingsonderzoekers aangeraden voor een goede gezondheid. Vis levert hoogwaardige eiwitten, omega-3 vetzuren, vitamine A en D, selenium, jodium en calcium. Een groot overzichtsonderzoek van 106 studies uit Europa, Azië, Noord-Amerika en Afrika concludeert dat gevarieerde visconsumptie voor de algemene bevolking meer gezondheidsvoordelen oplevert dan risico's. Meer dan dertig procent van de Spanjaarden haalt deze aanbeveling niet, en de consumptie daalde de afgelopen vijftien jaar met meer dan dertig procent. Hoge prijs, graten en gebrek aan kookvaardigheden spelen daarbij een rol.

Voor het hart zijn de voordelen van vette vis het concreetst aangetoond. In een analyse van veertien interventiestudies met in totaal 1378 deelnemers daalden de triglyceriden gemiddeld met 0,11 mmol/L en steeg het 'goede' HDL-cholesterol met 0,06 mmol/L na het eten van vette vissoorten zoals haring, makreel en zalm. Op totaalcholesterol en LDL ('slecht' cholesterol) werd geen effect gevonden. Dit zijn bescheiden maar betekenisvolle verbeteringen in bekende risicofactoren voor hart- en vaatziekten.

Vis eten voor en tijdens de zwangerschap is bijzonder waardevol voor de hersenontwikkeling van het kind. Sterke epidemiologische aanwijzingen wijzen op een beter neurologisch resultaat bij kinderen van moeders die vis aten; dit effect wordt toegeschreven aan de omega-3 vetzuren EPA en DHA. Tegelijkertijd geldt voor zwangere vrouwen, vrouwen die borstvoeding geven en jonge kinderen een duidelijke waarschuwing: zwaardvis, blauwvintonijn, haai en snoek/snoekbaars bevatten zoveel methylkwik dat zij deze soorten volledig moeten vermijden. Methylkwik is sterk giftig voor het zich ontwikkelende zenuwstelsel.

Methylkwik is ook voor de rest van de bevolking het voornaamste risico van visconsumptie. Het hoopt zich op in vissen die hoog in de voedselketen staan, en vis is de belangrijkste bron van methylkwik voor de algemene bevolking. Wie gevarieerd eet en de genoemde risicosoorten mijdt, blijft ruim onder gevaarlijke niveaus. Dat neemt niet weg dat in het Grote Merengebied in de VS naar schatting vijf miljoen viseters de veilige consumptielimiet overschreden, waarbij etnische minderheden oververtegenwoordigd waren en minder goed op de hoogte waren van de adviezen.

Over het verschil tussen kweekvis en wilde vis zegt het beschikbare bronmateriaal het volgende: wilde vis is niet automatisch veiliger dan kweekvis. Wilde vis uit vervuilde rivieren kan verhoogde gehalten bevatten aan persistente verontreinigingen zoals PCB's, dioxines en PFAS. Onderzoek naar wilde vis uit de Penobscot-rivier in de VS liet niveaus zien die een mogelijk gezondheidsrisico vormen voor mensen die er regelmatig grote hoeveelheden van eten. Of kweekvis of wilde vis het beste voedingsprofiel heeft, kan op basis van de beschikbare studies niet worden beantwoord; de bron geeft daarvoor geen directe vergelijkende gegevens.