De tol van suiker: versuikering en veroudering
Je lichaam zit vol suiker. Niet alleen in je bloed, maar ook vastgeplakt aan eiwitten op plekken waar ze niet horen. Die plakkerige verbindingen heten ‘advanced glycation endproducts’.
Glycering is een chemisch proces waarbij suikermoleculen spontaan reageren met eiwitten en zo hun structuur en werking veranderen. Het is geen ziekte, maar een normaal gevolg van het leven in een suiker-rijke omgeving. Maar naarmate we ouder worden, hoopt de schade op. Advanced Glycation Endproducts, afgekort AGEs, zijn de eindproducten van dit proces: gestolde verbindingen die eiwitten letterlijk aan elkaar lijmen of hun vorm blijvend vervormen.
Een recent overzichtsartikel analyseert wat er tot nu toe bekend is over de rol van AGEs bij veroudering en leeftijdsgerelateerde ziekten. De bevindingen zijn breed en zorgwekkend. AGEs spelen een rol bij de verharding van bloedvaten — niet via cholesterol, maar via het verkleuren van collageen. Ze dragen bij aan de achteruitgang van nierweefsel. Ze zijn aanwezig in de hersenen van patiënten met de ziekte van Alzheimer. En ze activeren ontstekingsreacties via een specifieke receptor op immuuncellen, RAGE genaamd, die bij chronische activering bijdraagt aan wat onderzoekers ‘inflammaging’ noemen.
Waarom dit moeilijker op te lossen is dan het klinkt
Het lastige van AGEs is dat ze cumulatief zijn en grotendeels onomkeerbaar. Sommige vormen hechten zich permanent aan langlevende eiwitten zoals collageen, dat in bepaalde weefsels tientallen jaren meegaat zonder vernieuwd te worden. Eenmaal gevormd, zijn die verbindingen niet eenvoudig te verwijderen. Dieet speelt een rol: AGEs komen voor in sterk verhitte en bewerkte voedingsmiddelen en worden gedeeltelijk opgenomen in de bloedbaan. Maar de endogeen geproduceerde varianten die in het lichaam zelf ontstaan zijn moeilijker te controleren.
Er bestaan experimentele AGE-brekers (moleculen die de chemische brug tussen eiwitten kunnen doorknippen), maar geen enkele daarvan heeft de klinische testfase succesvol doorlopen voor verouderingsdoeleinden. Het compound alagebrium haalde destijds veelbelovende resultaten bij dieren, maar faalde bij mensen.
Een onderschatte bijdrager aan meerdere ziekten tegelijk
Wat het overzichtsartikel overtuigend maakt, is de breedte van de betrokken aandoeningen. AGEs zijn geen niche probleem van diabetici, hoewel zij door chronisch hoge bloedsuikerspiegels extra worden blootgesteld. Ze zijn relevant bij hart- en vaatziekten, nierfalen, staar, artritis en neurodegeneratieve ziekten. Dat maakt ze tot een potentieel aantrekkelijk doelwit voor interventies die meerdere ziekteprocessen tegelijk zouden kunnen remmen. Als de wetenschap tenminste een betrouwbare manier vindt om ze aan te pakken.
Vooralsnog is onduidelijk welke AGE-soorten de meeste schade aanrichten en via welke mechanismen precies. De diversiteit van het AGE-landschap — het zijn tientallen verschillende verbindingen, niet één molecuul — maakt gerichte therapieontwikkeling extra complex.