Oestrogeen stuurt hersengezondheid van jong tot oud

Onderzoekers bestudeerden hoe oestrogeen via een specifieke receptor (de oestrogeenreceptor alfa) de activiteit van genen in een TAD regelt. Een TAD (topologisch associerend domein) is een stuk DNA dat als een eenheid wordt opgeplooid en daarbinnen zijn eigen genen activeert of remt. De bevindingen zijn gepubliceerd in eLife.

De studie laat zien dat wanneer oestrogeen een versterker (een DNA-schakelaar die genen aanzet) activeert, dat niet alleen het doelgen beïnvloedt. Het remt tegelijk andere genen in hetzelfde TAD, maar pas nadat het oestrogeensignaal weer afneemt. Er is als het ware een moleculair estafettestokje: het ene gen wordt eerst aangezet, daarna het andere.

Wat heeft dit te maken met hersenveroudering?

Oestrogeen is actief in het brein gedurende de hele levensspanne. In de puberteit stuurt het de rijping van hersenstructuren. Op middelbare leeftijd en daarna, als de oestrogeenniveaus dalen door de menopauze, veranderen ook gene-expressiepartronen in hersencellen. Eerder onderzoek koppelde lage oestrogeenniveaus na de menopauze aan een hoger risico op cognitieve achteruitgang en Alzheimer bij vrouwen. Dit onderzoek laat zien dat oestrogeen de genactiviteit in hersenen nauwkeurig en tijdgebonden regelt, wat suggereert dat verstoringen daarin op elk moment in het leven effect kunnen hebben.

Implicaties voor hormoontherapie zijn nog onzeker

Het mechanisme dat hier beschreven wordt, is onderzocht in borstkankercellijnen, niet in hersencellen of in mensen. De vertaling naar klinische aanbevelingen over hormoontherapie is daarmee voorlopig. Maar het biedt wel een moleculair kader om te begrijpen waarom het tijdstip van hormoontherapie na de menopauze er mogelijk toe doet voor hersengezondheid. De onderzoekers suggereren dat het gedrag van DNA-domeinen mede bepaalt welke genen op welk moment worden aangestuurd, en dat oestrogeenspiegels die timing beïnvloeden.

Lees het originele artikel