Hersencellen die afval ruimen, krijgen hulp van enzym
Bij Alzheimer hoopt een eiwit genaamd amyloïd-bèta zich op in de hersenen. Maar het brein heeft cellen die dat afval normaal opruimen.
Microglia zijn de immuuncellen van het brein. Ze bewegen door hersenweefsel en ruimen schadelijke stoffen op, waaronder klonters van amyloïd-bèta. Bij veroudering worden ze minder efficiënt. De onderzoekers beschrijven hoe een eiwit genaamd PM20D1 een stof aanmaakt die microglia aanzet tot betere opruiming van amyloïd-bèta-aggregaten.
PM20D1 is een enzym dat zogenoemde N-acylamiden produceert. Dat zijn verbindingen van vetzuren en aminozuren. Een specifiek N-acylamide, N-oleoyl-leucine genaamd, bleek microglia directer en actiever te maken in het opnemen en afbreken van amyloïd-bèta. In diermodellen waarbij te veel amyloïd-bèta werd aangemaakt, verbeterde de situatie merkbaar na behandeling met deze stof.
Een schakel in het immuunsysteem van de hersenen
Het interessante is dat dit mechanisme inspeelt op een al bestaand systeem. Microglia zijn er altijd. Ze reageren op signalen uit hun omgeving. PM20D1 geeft via N-oleoyl-leucine als het ware een extra signaal: opruimen. Dat is een ander principe dan het direct blokkeren van amyloïd-productie. In plaats van de aanmaak te stoppen, vergroot je de capaciteit om het afval te verwerken.
Voorzichtig optimisme
De resultaten in diermodellen zijn bemoedigend. Maar zoals zo vaak bij Alzheimer-onderzoek geldt: wat werkt bij muizen, werkt niet automatisch bij mensen. De modellen zijn gebaseerd op een overproductie van amyloïd-bèta. Dat is slechts één aspect van een complexe ziekte. Bovendien is het nog onduidelijk hoe PM20D1 of N-oleoyl-leucine veilig toegediend zouden kunnen worden aan mensen. Toch is het mechanisme zelf veelbelovend. Het biedt een nieuw aanknopingspunt in de zoektocht naar therapieën die het hersenimmuunsysteem ondersteunen in plaats van omzeilen. Naarmate we ouder worden, verliezen microglia aan slagkracht. Methoden om die slagkracht te herstellen, passen direct in de bredere agenda van verouderingsonderzoek.