Hersencellen beschermen myeline en vertragen cognitieve achteruitgang
Sommige hersenen blijven scherp tot op hoge leeftijd, terwijl andere al vroeg achteruitgaan. Nieuw onderzoek suggereert dat een specifieke hersencel daar een grotere rol in speelt dan eerder gedacht.
Oligodendrocyten zijn cellen in de witte stof van de hersenen. Ze produceren myeline, de isolerende laag om zenuwvezels heen die elektrische signalen snel doorgeeft. Tot nu toe dachten onderzoekers dat cognitieve achteruitgang bij veroudering vooral te maken heeft met minder myeline. De werkelijkheid blijkt ingewikkelder.
Dikker myeline, maar toch slechter functioneren
De onderzoekers, die publiceerden in het tijdschrift Nature Medicine, analyseerden hersenweefsel van mensen die hun hele leven cognitief gevolgd waren. Ze vonden dat mensen met een snellere cognitieve achteruitgang juist dikkere myelinelagen hadden. Tegelijk hadden ze kleinere gemyeliniseerde zenuwvezels en meer oligodendrocyten. Dit patroon wees niet op verlies van myeline, maar op een verstoring in de cellen zelf.
Centraal staat het NRF2-pad (een beschermend eiwit in cellen dat oxidatieve stress tegengaat). Bij mensen met snellere achteruitgang was dit pad minder actief in hun oligodendrocyten. Om dat verband te testen, maakten de onderzoekers muizen waarbij het NRF2-gen uitsluitend in oligodendrocyten werd uitgeschakeld. Die muizen lieten minder cognitieve verbetering zien naarmate ze ouder werden. Ze vertoonden ook de witte-stof-afwijkingen die bij mensen met cognitieve achteruitgang worden gezien.
Een aangrijpingspunt voor therapie
Wat dit interessant maakt voor de longevity-wetenschap: het NRF2-pad is in principe te stimuleren met bestaande stoffen. De onderzoekers benoemen het pad uitdrukkelijk als mogelijke therapeutische target. Dat wil nog niet zeggen dat een NRF2-activator cognitieve achteruitgang bij mensen stopt. De studie is voorlopig en de bevindingen in muizen moeten vertaald worden naar mensen. Maar de aanwijzing dat de variatie in cognitieve achteruitgang voor een deel door oligodendrocyten wordt verklaard, is nieuw.
Tot nu toe richtte onderzoek naar witte-stof-problemen zich sterk op dementieziekten zoals Alzheimer. Deze studie suggereert dat ook de normale, leeftijdsgerelateerde variatie in hersenprestaties deels in de oligodendrocyt zit. De richting is bemoedigend, maar het bewijs is nog vroeg.
Zoektermen om zelf verder te zoeken: NRF2 oligodendrocyten veroudering | myelinisatie cognitieve achteruitgang | witte stof oxidatieve stress