Hersencel-omprogrammering draait Alzheimer terug bij muizen
Wat als je beschadigde hersencellen kunt vervangen door nieuwe, gewoon gemaakt van cellen die er al zijn? Onderzoekers slaagden erin steuncellen in de hersenen om te zetten in nieuwe neuronen, waarna muizen met Alzheimer cognitief herstelden.
Het brein van een Alzheimer-patiënt verliest geleidelijk neuronen in gebieden die essentieel zijn voor geheugen. Het lichaam heeft nauwelijks vermogen om die cellen te vervangen. Astrocyten, een type steuncel dat overvloedig aanwezig is in het brein, worden al langer gezien als mogelijke bron voor nieuwe neuronen. Ze zijn talrijk, verdeeld over het hele brein en kunnen delen.
De nieuwe aanpak maakt gebruik van een technologie die de onderzoekers Nano-ERASER noemen. Via intraveneuze injectie transporteert het systeem antilichamen door de bloed-hersenbarrière, rechtstreeks naar astrocyten. Eenmaal binnen remmen de antilichamen een eiwit genaamd PTBP1, dat normaal voorkomt dat astrocyten neuronen worden. Door dat eiwit te blokkeren, worden de steuncellen omgeprogrammeerd tot neuronen die zich integreren in bestaande hersencircuits. De studie rapporteerde dat cognitieve stoornissen bij de muizen werden teruggedraaid.
Een slimme oplossing voor een hardnekkig probleem
Een van de grote obstakels bij hersentherapieën is precies die bloed-hersenbarrière (de beschermende laag tussen het bloed en het hersenweefsel). De meeste moleculen en cellen komen er niet doorheen. Nano-ERASER omzeilt dat probleem via een specifiek transportmechanisme voor antilichamen. Dat is technisch interessant, los van de Alzheimer-toepassing.
Bovendien werkt de methode celtype-specifiek: alleen astrocyten worden geraakt, niet willekeurig alle cellen in het brein. Dat soort precisie is moeilijk te bereiken met kleine moleculen.
Muizen zijn geen mensen
De muismodellen voor Alzheimer zijn kunstmatig en reproduceren menselijke Alzheimer slechts gedeeltelijk. Veel therapieën die bij muizen werken, slagen er niet in om bij mensen hetzelfde te doen. Toch is de technologie zelf, het leveren van antilichamen aan specifieke hersenceltypen via het bloed, een stap die ook buiten Alzheimer relevant kan zijn. Klinische studies bij mensen zijn de volgende vereiste stap.
Zoektermen om verder te zoeken: astrocyt-naar-neuron herprogrammering, PTBP1 remming neurogenese, bloed-hersenbarrière antilichaamtransport
Benieuwd wat er in de hersencellen misgaat bij Alzheimer? Alzheimer Nederland legt uit hoe overprikkelde hersencellen bijdragen aan de ziekte: Overprikkelde hersencellen.