Cilia-defect onthult nieuwe aanknopingspunten bij longziekte
Kleine haartjes op je longcellen houden je luchtwegen schoon. Als die haartjes niet goed bewegen, word je chronisch ziek. Nieuw onderzoek legt bloot hoe dat fout gaat op moleculair niveau.
Trilharen (cilia) zijn microscopische uitsteeksels op cellen die slijm en afvaldeeltjes afvoeren. Ze spelen een rol in de luchtwegen, de hersenvloeistof en de voortplanting. Een erfelijke aandoening waarbij cilia slecht bewegen, heet primaire ciliaire dyskinesie (PCD). Die veroorzaakt chronische longinfecties, sinusitis en in ernstige gevallen hersenvloeistofophoping (hydrocefalie).
De onderzoekers brachten in kaart welke eiwitten samen de zogenoemde C2a-projectie vormen, een onderdeel van de interne structuur van cilia die de beweging van de haartjes aanstuurt. Ze gebruikten drie muismodellen waarbij elk één sleutelgen was uitgeschakeld. De resultaten verschenen in eLife.
Elk onderdeel is onmisbaar
De studie toont aan dat drie eiwitten, CCDC108, MYCBPAP en CFAP70, voor elkaars stabiliteit zorgen in de C2a-structuur. Ontbreekt een van de drie, dan valt de hele structuur uit elkaar. Dat leidt tot afwijkend bewegingspatroon van de cilia en alle bijbehorende ziekteverschijnselen. De onderzoekers identificeerden ook twee nieuwe eiwitten in die structuur: ARMC3 en MYCBP. Die waren eerder niet in verband gebracht met PCD.
Waarom is dit relevant voor veroudering?
Cilia spelen niet alleen een rol bij erfelijke ziekten. Bij veroudering neemt de functie van cilia in de luchtwegen geleidelijk af, wat bijdraagt aan een hogere vatbaarheid voor longinfecties en aan de trager wordende afvoer van hersenvloeistof via de neusholte. De nieuw geïdentificeerde eiwitten zijn potentiële aangrijpingspunten om dat leeftijdsgerelateerde verlies van ciliafunctie beter te begrijpen. Dat is voorlopig nog speculatief: het onderzoek richt zich op erfelijke defecten, niet op veroudering zelf. Maar de moleculaire route die hier beschreven wordt, is ook actief in oudere longen.
De bevindingen leveren nieuwe kennis over de moleculaire opbouw van cilia en over hoe eiwitverlies leidt tot aandoening. Dat kan op termijn relevant zijn voor het ontwikkelen van behandelingen voor zowel PCD als leeftijdsgerelateerde longproblemen.
Wil je zelf meer onderzoek doen?
Zoek bijvoorbeeld op:
- primaire ciliaire dyskinesie moleculaire oorzaak
- cilia C2a projectie eiwitsamenstelling
- ciliopathie longfunctie veroudering