Bloedvaten in de hersenen zijn slimmer dan gedacht; dat opent nieuwe wegen bij hersenziekte
De bloed-hersenbarrière houdt schadelijke stoffen uit de hersenen, maar hoe die barrière precies werkt was grotendeels onbekend.
De bloed-hersenbarrière is een van de meest besproken structuren in de geneeskunde. Ze beschermt de hersenen tegen toxines en micro-organismen, maar vormt ook het grootste obstakel voor het toedienen van medicijnen aan de hersenen: meer dan negentig procent van alle potentieel werkzame hersenmedicijnen komt er simpelweg niet doorheen. Onderzoekers publiceerden in Science een gedetailleerd proteoom — een complete kaart van eiwitten — van het luminale oppervlak van hersenvaatjes. Dat is de binnenkant van de vaatwand, het grensvlak tussen bloed en hersenweefsel.
Wat ze vonden, verraste de onderzoekers: honderden eiwitten die eerder niet waren geassocieerd met de bloed-hersenbarrière, waaronder verschillende die actief de doorlaatbaarheid van de barrière lijken te reguleren. Het gaat niet om een passieve muur, maar een dynamisch systeem dat voortdurend signalen verwerkt en beslist over wat er wel en niet doorgelaten wordt.
De sleutel tot medicijntransport
Voor de farmaceutische industrie is dit een potentieel belangrijke vondst. Het transport van medicijnen door de bloed-hersenbarrière is een van de hardnekkigste problemen in de ontwikkeling van behandelingen voor Alzheimer, Parkinson, hersentumoren en beroertes. De nieuwe eiwitkaart identificeert transportmoleculen die als ’trojaans paard’ gebruikt zouden kunnen worden: medicijnen koppelen aan moleculen die al door de barrière worden getransporteerd.
Enkele van de nieuw geïdentificeerde eiwitten lijken ook betrokken bij het reguleren van de barrière zelf. Ze maken haar meer of minder doorlaatbaar afhankelijk van signalen uit de hersenen of het bloed. Dat suggereert dat de barrière niet alleen beschermt, maar ook actief communiceert met de rest van het lichaam. Dit is iets wat de afgelopen jaren steeds meer aandacht krijgt in het veld van de neuro-immunologie.
Wat dit betekent voor veroudering
In het kader van veroudering is een ander aspect relevant: de integriteit van de bloed-hersenbarrière neemt af met leeftijd. Bij oudere mensen en bij patiënten met neurodegeneratieve ziekten lekt de barrière meer, wat bijdraagt aan de chronische ontstekingen die hersenschade versnellen. Als de nieuw gevonden eiwitten inderdaad regulators van die integriteit zijn, bieden ze mogelijk aanknopingspunten voor therapieën die de barrière op oudere leeftijd sterker houden.
De studie levert geen directe behandeling op. Maar het geeft onderzoekers voor het eerst een gedetailleerd moleculair handboek van een structuur die cruciaal is voor gezonde hersenen. En waarvan de achteruitgang misschien een van de vroegste tekenen is van cognitief verval.