APOE4-gen beschadigt bloedvaten in de hersenen
Bijna een kwart van de bevolking draagt het APOE4-gen: de grootste bekende genetische risicofactor voor Alzheimer. Nieuw onderzoek laat zien wat dit gen precies kapotmaakt, én dat sommige effecten te keren zijn.
Het APOE4-gen staat al decennia bekend als de grootste erfelijke risicofactor voor de ziekte van Alzheimer. Dat de bloedvaten in de hersenen bij Alzheimer achteruitgaan, vooral bij dragers van APOE4, was ook bekend, maar niet waarom. Onderzoekers van Mount Sinai in New York laten in twee studies zien wat APOE4 doet: het verandert de cellen die bloedvaten ondersteunen in cellen die littekenweefsel maken, en het verstoort de afvalverwerking in steuncellen van de hersenen.
Steuncellen worden littekencellen
Kleine bloedvaten in de hersenen worden gestut door pericyten, cellen die ook de bloed-hersenbarrière ondersteunen. Met APOE4 veranderden die pericyten in cellen die littekenweefsel maken. De vaatwanden verlittekenden en er hoopte zich meer amyloïd op rond de bloedvaten, wat de doorbloeding kan verstoren. Toen de onderzoekers de signaalstof TGF-bèta blokkeerden, kwamen de pericyten terug en namen het littekenweefsel en het amyloïd rond de vaten af. Dat lukte ook bij oude muizen met APOE4.
Afvalverwerking raakt verstopt
In de tweede studie ging het om alfa-synucleïne, het eiwit dat vooral bij de ziekte van Parkinson en Lewy-body-dementie ophoopt. In hersenweefsel met APOE4 stapelde cholesterol zich op in astrocyten, steuncellen van de hersenen. Daardoor werkte hun afvalverwerking slechter: alfa-synucleïne werd minder goed afgebroken en verspreidde zich naar zenuwcellen, waar het schadelijke klonten vormde.
Context en voorzichtigheid
Het onderzoek gebruikte vooral hersenweefsel dat in het lab uit menselijke stamcellen is gekweekt, aangevuld met muizen, hersenweefsel van overleden mensen en gegevens over genactiviteit. Of het blokkeren van TGF-bèta of het aanpakken van de cholesterolophoping bij mensen werkt, is nog niet onderzocht. Wel levert het concrete aangrijpingspunten op voor behandelingen bij Alzheimer en Parkinson.
Wil je zelf meer onderzoek doen?
Zoek bijvoorbeeld op:
- APOE4 pericyten
- alfa-synucleïne astrocyten cholesterol
- bloed-hersenbarrière Alzheimer
Benieuwd hoe bloedvaten in de hersenen bijdragen aan alzheimer? Alzheimer Nederland legt uit welke rol de bloed-hersenbarrière speelt: Rol bloedvaten bij alzheimer.