APOE4-gen beschadigt bloedvaten in de hersenen
Bijna een kwart van de bevolking draagt het APOE4-gen: de grootste bekende genetische risicofactor voor Alzheimer. Nieuw onderzoek laat zien wat dit gen precies kapotmaakt, én dat sommige effecten te keren zijn.
Het APOE4-gen staat al decennia bekend als risicomarker voor de ziekte van Alzheimer. Maar hoe het die schade precies aanricht, bleef onduidelijk. De onderzoekers laten nu zien dat APOE4 actief de bloedvaten in de hersenen aantast en tegelijk de systemen verstoort die schadelijke eiwitten moeten opruimen. In experimenten slaagden ze erin een deel van die effecten terug te draaien, wat nieuwe aanknopingspunten biedt voor de behandeling van Alzheimer, Parkinson en andere neurodegeneratieve aandoeningen.
APOE4 codeert voor een variant van het eiwit apolipoproteïne E, dat normaal gesproken helpt bij het transport van vetten in de hersenen. De APOE4-variant doet dat minder efficiënt. Maar dit nieuwe onderzoek gaat verder: het laat zien dat APOE4 ook de bloed-hersenbarrière (de beschermende laag tussen bloedvaten en hersenweefsel) verzwakt. Daardoor kunnen schadelijke stoffen de hersenen makkelijker bereiken. Bovendien raakt het systeem dat amyloïd-bèta en tau-eiwitten verwijdert verstoord.
Reversibele schade
Het opvallende aan dit onderzoek is dat een deel van de schade in de experimenten bleek om te keren. Dat is wetenschappelijk gezien hoopvol: het betekent dat APOE4 geen onvermijdelijk lot bepaalt. De onderzoekers vonden specifieke moleculaire aangrijpingspunten die in principe farmacologisch te beïnvloeden zijn. Voor Alzheimer, maar ook voor Parkinson en andere ziekten waarbij eiwitstapeling (het ophopen van misvormde eiwitten in cellen) een rol speelt.
Context en voorzichtigheid
De resultaten zijn tot nu toe vooral afkomstig uit laboratoriumexperimenten. Of dezelfde effecten optreden bij mensen met APOE4, en of de gevonden therapeutische ingrepen ook klinisch werken, moet nader onderzoek uitwijzen. De onderzoekers zijn voorzichtig in hun conclusies. Toch is dit een betekenisvolle stap: voor het eerst is in detail in beeld gebracht hoe APOE4 op meerdere fronten tegelijk schade aanricht. Dat biedt een steviger basis voor gerichte behandelingen dan eerdere, meer globale inzichten.
Wil je zelf meer onderzoek doen?
Zoek bijvoorbeeld op:
- APOE4 bloed-hersenbarrière
- amyloïd-bèta eiwitklaring hersenen
- neurodegeneratie eiwitstapeling